25. Gəlir, xərc və aylıq xalis mənfəət paylaması

eBattery-nin stansiya əsaslı investisiya modelində iqtisadi hüquq müvafiq layihənin xərclər və zəruri ayırmalardan sonra yaranan bölüşdürülə bilən xalis mənfəətində iştirakdır. Bu hüququn mənalı olması üçün investorun yalnız özünə ödənilən məbləği görməsi kifayət deyil. Gəlirin necə yarandığı, hansı xərclərin çıxıldığı, əməliyyatın davamlılığı üçün nə qədər vəsait ayrıldığı və qalan məbləğin necə bölüşdürüldüyü də izah edilə bilən olmalıdır.

Buna görə eBattery-nin maliyyə modeli stansiya fəaliyyətini, mühasibat qeydlərini, nağd pul hərəkətlərini və investor hüquqlarını eyni dövri hesabatlılıq strukturunda birləşdirir. Hər layihə öz gəlir və xərcləri ilə qiymətləndirilir. Bir stansiyanın nəticəsi izahsız şəkildə başqa stansiyanın performansı ilə birləşdirilmir.

Aylıq paylanma yanaşması investora müntəzəm qiymətləndirmə və hesabat ritmi təqdim edir. Paylanacaq məbləğ isə müvafiq dövrün real iqtisadi nəticəsindən asılıdır. Göstərilən enerji miqdarı, satış tarifi, enerji xərci, istifadə intensivliyi, texniki xidmət ehtiyacı və digər layihə şərtləri bu nəticəni birlikdə müəyyən edir.

eBattery-nin əsas prinsipi investora paylanan hər məbləğin təsdiqlənmiş fəaliyyət nəticəsinə, aydın hesablama metoduna və qarşılığı olan vəsaitlərə əsaslanmasıdır. Beləliklə, maliyyə şəffaflığı gəlirlərin göstərilməsindən başlayaraq ehtiyatların, bölgü qərarlarının və həyata keçmiş ödənişlərin izlənməsinə qədər uzanır.

25.1 Ümumi gəlirin tərifi

Bu bölmədə ümumi gəlir stansiyanın müvafiq dövrdə göstərdiyi xidmətlərdən yaranan, istismar xərcləri çıxılmazdan əvvəlki layihə gəliri kimi istifadə olunur. Gəlirin hansı maddələrdən ibarət olması layihənin xidmət əhatəsi və tarif strukturu ilə müəyyən edilir.

Əsas gəlir mənbəyi elektrik avtomobillərinə göstərilən şarj xidmətidir. Tətbiq olunan xidmət modelində enerji haqqına əlavə olaraq müddət, seans və ya gözləmə haqqı kimi maddələr ola bilər. Hər haqq istifadəçiyə təqdim olunan tarif və həyata keçirilmiş xidmətlə əlaqələndirilir.

Ümumi gəlir hesablamasında aşağıdakı fərqlər qorunur:

  • Həyata keçirilmiş kommersiya şarj xidmətləri ilə test sessiyaları.

  • Ödənişli əməliyyatlar və pulsuz və ya sponsor dəstəkli xidmətlər.

  • Xidmət gəliri ilə qabaqcadan ödəniş və ya müvəqqəti bloklama.

  • Layihəyə aid gəlir və üçüncü şəxslər adına yığılan məbləğlər.

  • İlkin hesablanmış xidmət haqqı və geri ödəmə və düzəlişlərdən sonrakı qüvvədə olan məbləğ.

İstifadəçinin hesabından tutulan ümumi məbləğ hər halda eyni miqdarda layihə gəliri mənasına gəlmir. Üçüncü şəxslər adından tutulan bəzi satış vergilərinin gəlirdən ayrılması IFRS 15-in əməliyyat qiymətinə yanaşmasında da yer alır. eBattery hesabatlarında vergi daxil tutulan məbləğ ilə layihə gəliri ayrı göstərilir; tətbiq müvafiq ölkənin mühasibat və vergi qaydalarına uyğun aparılır.

Kampaniyaların iqtisadi təsiri də açıq şəkildə qeyd olunur. İstifadəçiyə endirim tətbiq edilibsə, endirimin xərcini stansiya layihəsinin, eBattery-nin, yoxsa başqa bir iş ortağının ödədiyi müəyyən edilir. Layihənin öhdəsinə götürmədiyi kampaniya xərci sonradan izahatsız şəkildə investor gəlirindən çıxılmır.

RWA investisiya vahidlərinin ilk satışından əldə edilən maliyyə stansiyanın əməliyyat gəliri deyil. İkinci əl investisiya vahidi satışında satıcıya ödənilən məbləğ də layihə gəliri sayılmır. Bu fərq investora təqdim olunan əməliyyat performansının kapital hərəkətləri ilə qarışdırılmasının qarşısını alır.

25.2 Enerji və şəbəkə xərcləri

Enerji xərci şarj xidmətinin ən əsas dəyişən xərclərindən biridir. Bununla belə, stansiyanın enerji xərci avtomobillərə satılan kilovat-saat miqdarının tək vahid qiymətə vurulmasından daha əhatəli ola bilər.

Şəbəkədən alınan enerji avtomobillərə ötürülən enerjiyə əlavə olaraq cihazların gözləmə rejimindəki istehlakını, köməkçi sistemləri və çevrilmə itkilərini də əhatə edə bilər. Buna görə enerji təchizatı xərci müəyyən edilmiş ölçmə sərhədləri və təchizat sənədləri əsasında hesablanır.

Layihənin yerləşdiyi ölkədən və qoşulma müqaviləsindən asılı olaraq enerji ilə bağlı xərclər aşağıdakı komponentləri əhatə edə bilər:

  • Təchiz edilən elektrik enerjisinin dəyəri.

  • Paylama və ya şəbəkə istifadə haqları.

  • Qoşulma gücü və ya tələb gücü ilə əlaqəli haqlar.

  • Sabit xidmət və ölçmə haqları.

  • Tətbiq oluna bilən digər enerji öhdəlikləri.

Hər bənd öz xarakterinə uyğun göstərilir. Enerji hesab-fakturasında olan haqqın ayrıca başqa xərc kateqoriyasına əlavə edilib iki dəfə çıxılmasının qarşısı alınır.

Eyni elektrik qoşulmasından birdən çox müəssisə və ya layihə istifadə edirsə, xərc bölgüsü sənədləşdirilmiş metoda əsaslanır. Alt sayğac ölçmələri, ayrılmış tutum və ya müvafiq xərcin yaranmasına uyğun başqa bölgü açarı istifadə oluna bilər. Metod dövr nəticəsini istənilən istiqamətdə dəyişmək üçün sonradan özbaşına seçilmir.

Enerji xərcinin izlənməsində iki fərqli göstərici birlikdə qiymətləndirilir: şəbəkədən alınan enerji başına xərc və nəqliyyat vasitələrinə təqdim edilən enerji başına faktiki xərc. İkinci göstərici stansiyanın real istismar səmərəliliyini anlamağa kömək edir.

25.3 İcarə, Təmir, Sığorta və Ödəniş Xərcləri

Stansiyanın dayanıqlı şəkildə xidmət göstərə bilməsi enerji təminatı ilə yanaşı müntəzəm istismar xidmətlərini də tələb edir. Bu xərclər müvafiq layihə ilə birbaşa əlaqələndirilə bildiyi və lazımi sənədlərlə təsdiqləndiyi həddə layihə hesablarına daxil edilir.

İcarə və sahə xərcləri, stansiyanın yerləşdiyi sahənin istifadə haqqını və müqavilədə müəyyən edilmiş əlaqəli xidmətləri əhatə edir. Sabit icarə, gəlir bölüşməsi və ya bunların birləşməsi kimi müxtəlif modellər ola bilər. İstifadə olunan model investor məlumat paketində izah olunur.

Texniki xidmət və təmir xərcləridövri yoxlamaları, nasazlıqlara müdaxilələri, hissə dəyişdirmələrini və uyğun texniki xidmətləri əhatə edir. Hər mühüm xərc iş sifarişi və ya servis qeydi ilə əlaqələndirilir. Zəmanət əhatəsində ödənilən məbləğlər layihə tərəfindən ödənmiş xərc kimi göstərilmir.

Sığorta xərcləri, layihə üçün tərtib edilən polislərin əhatə dairəsi və dövrü ilə bağlıdır. Bir neçə aya aid əvvəlcədən ödənilmiş polis haqqının nağd hərəkəti ilə dövrlər üzrə xərcə silinməsi ayrıca izlənir.

Ödəniş xərcləri, yığım xidmətini, əməliyyat komissiyasını və tətbiq olunan hesablaşma xərclərini əhatə edir. Geri ödəmələr və ödəniş etirazları ayrıca qeyd olunur. Ödəniş təchizatçısının bank hesabına xalis məbləğ göndərməsi tutulmaların görünməz qalmasına səbəb olmur; ümumi yığım və tutulan haqlar ayrıca göstərilir.

Ümumi xidmət xərclərində də layihə əlaqəsi qorunur. Mərkəzi müştəri dəstəyi, rabitə və ya proqram xidməti üçün layihəyə pay ayrılırsa, bunun əhatəsi və bölgü metodu izah olunur. eBattery istismar xidməti haqqına daxil olan xidmət eyni əsasla ikinci dəfə ayrıca haqlandırılmır.

Bu yanaşmanın məqsədi xərcləri yalnız təsnif etmək deyil. İnvestorun stansiyanın xidmət keyfiyyətini davam etdirmək üçün hansı resurslardan istifadə edildiyini anlamasını təmin etməkdir.

25.4 eBattery İstismar Xidməti Haqqı

eBattery stansiya layihələrində texnologiya təchizatçısı olmaqla yanaşı, istismar və xidmət koordinasiyası məsuliyyətlərini də üzərinə götürür. Bu fəaliyyətlərin müqabili layihə şərtlərində açıqlanan istismar xidmət haqqıdır.

Əməliyyat xidmətinin əhatə dairəsinə şarj əməliyyatının idarə olunması, performansın izlənməsi, texniki xidmət koordinasiyası, müştəri dəstəyi prosesləri, maliyyə uzlaşdırması və hesabatlılıq kimi vəzifələr daxil ola bilər. Hansı vəzifələrin bu haqqa daxil olduğu, hansı xidmətlərin üçüncü şəxslər tərəfindən ayrıca göstərildiyi açıq şəkildə müəyyən edilir.

İstismar xidmət haqqının açıqlanmasında aşağıdakı məlumatlar əsas götürülür:

  • Haqqın əhatə etdiyi xidmətlər.

  • Hesablama metodu və varsa tətbiq olunduğu gəlir bazası.

  • Dövri hesablama və ödəniş qaydası.

  • Verginin tətbiqinin göstərilməsi.

  • Xidmət səviyyəsi və əlaqəli məsuliyyətlər.

  • Haqq dəyişikliklərində tətbiq olunacaq müqavilə prosesi.

Bu haqq eBattery-nin digər gəlir maddələrindən ayrıdır:

Haqq növü Tətbiq edildiyi əməliyyat Model
İlkin satış komissiyası Uğurla tamamlanmış ilk investisiya vahidi satışı %3
İkincil satış komissiyası Dəstəklənən ikinci əl satış əməliyyatı %1
Mənfəət bölgüsü platforma komissiyası İnvestora mənfəət payının ödənilməsi %0
Əməliyyat xidməti haqqı Stansiyanın istismarı və əlaqəli xidmətlər Layihə şərtlərində göstərilən qiymət

Mənfəət bölgüsündən 0% komissiya alınması istismar xidmətinin pulsuz olduğu anlamına gəlmir. Əməliyyat xidmət haqqı bölüşdürülə bilən xalis mənfəət hesablanmazdan əvvəl müvafiq xərclər arasında göstərilir.

eBattery həm operator, həm də platforma provayderi olduğuna görə haqların tutulması əlaqəli xidmətlərin açıqlanması ilə həyata keçirilir. İnvestor eyni xidmətin fərqli adlar altında təkrar haqlandırılmadığını və layihə nəticəsinin hansı istismar haqqından sonra yarandığını izləyə bilər.

25.5 Vergilər və digər layihə öhdəlikləri

Stansiya layihəsinin maliyyə nəticəsi fəaliyyət göstərdiyi ölkənin vergi və digər öhdəlikləri ilə birlikdə qiymətləndirilir. Bir neçə ölkədə fəaliyyət göstərməyi hədəfləyən eBattery üçün bütün layihələrə tək vergi dərəcəsi tətbiq etmək uyğun yanaşma deyil.

Hesabatlılıq üç səviyyəni ayırır:

Xidmət üzərindən hesablanan vergilər, istifadəçiyə təqdim edilən xidmətin qiyməti və tutulması ilə əlaqəli ola bilər. Bunların hansı hissəsinin layihə gəliri olmadığı ayrıca göstərilir.

Layihə və ya əməliyyatçı səviyyəsindəki öhdəliklər, fəaliyyət nəticəsi və müvafiq hüquqi quruluş əsasında qiymətləndirilir. Layihə hesabatı üçün ayrılan məbləğ tətbiq olunan mühasibat və vergi metoduna bağlanır.

İnvestora ediləcək ödəniş səviyyəsindəki öhdəliklər, investorun statusuna və ödənişin hüquqi xarakterinə görə fərqlənə bilər. Tətbiq edilməli olan tutulmalar varsa, investor ekranında ümumi hüquq, tutulma və xalis ödəniş ayrıca göstərilir.

Layihə əsaslı hesabat hər stansiyanın ayrıca vergi ödəyicisi olduğunu bildirmir. Bir neçə stansiya eyni hüquqi fəaliyyət çərçivəsindədirsə, ümumi öhdəliklərin layihə hesablarına necə bölüşdürüldüyü izah edilir.

Vaxtı çatmamış öhdəlik üçün hesabda pulun olması həmin məbləğin bölüşdürülməyə sərbəst olduğunu göstərmir. Lazımi vergilər və digər məcburi ödənişlər üçün vəsait qorunur.

Bu bölmədə müəyyən edilən model ölkələr arasında ortaq şəffaflıq standartı təmin edir; hər layihənin hesablaması isə öz hüquqi və maliyyə şərtlərinə əsaslanır.

25.6 Əsaslı Təmir və Cihaz Yenilənməsi Ehtiyatı

Şarj stansiyasının uzunmüddətli iqtisadi ömrü avadanlığın qorunmasından və lazım gəldikdə yenilənməsindən asılıdır. Bu səbəbdən eBattery-nin bölüşdürmə modeli bütün dövri nağd vəsaitin investorlara ötürülməsi üzərində qurulmur. Layihənin xidmət gücünü davam etdirə bilməsi üçün əsaslı təmir və avadanlıq yenilənməsi ehtiyatı ayrılır.

Ehtiyat siyasəti cihazların texniki xüsusiyyətləri, istifadə intensivliyi, zəmanət əhatəsi, gözlənilən texniki xidmət ehtiyacı və yenilənmə xərci nəzərə alınaraq formalaşdırılır. Ayrılacaq məbləğin əsası, hədəf ehtiyat səviyyəsi və yenidən baxış metodu layihə sənədlərində izah edilir.

Ehtiyatın əsas funksiyası gələcəkdə yarana biləcək əhəmiyyətli xərclər üçün əvvəlcədən vəsait ayırmaqdır. Bu ayırma özlüyündə üçüncü şəxsə edilmiş ödəniş və ya mühasibat xərci deyil.

Amortizasiya ilə nağd ehtiyat da fərqli anlayışlardır. Amortizasiya avadanlıq dəyərinin mühasibat çərçivəsində dövrlər üzrə bölüşdürülməsi ilə bağlıdır. Ehtiyat isə nağd vəsaitin müəyyən məqsədlə bölüşdürülməyib qorunmasıdır. IAS 16 da əsas vəsaitlərin dəyərinin və amortizasiya xərclərinin uçotunu ayrıca çərçivədə ələ alır.

eBattery hesabatları bu fərqi görünən edir. Amortizasiyanın dövr mənfəətinə təsiri, ehtiyatın bölüşdürmə hesablamasına təsiri və real yenilənmə xərcinin nağd təsiri ayrıca göstərilir. Eyni ödəniş və ya ayırma eyni hesablamada təkrar çıxılmır.

Ehtiyat hərəkətləri aşağıdakı bərabərliklə izlənir:

Dövr sonu ehtiyat qalığı = Dövr əvvəli ehtiyat qalığı + Yeni ayırmalar − Təsdiqlənmiş istifadələr − Təsdiqlənmiş azad etmələr.

Ehtiyat istifadə edildikdə xərcin əsası, təsdiqi və qalan balans göstərilir. Əvvəlki dövrlərdə ayrılmış ehtiyatdan ödənilən xərc yeni ehtiyat ayrılması kimi yenidən qeyd edilmir. Xərcin xərc və ya investisiya kimi mühasibat uçotuna alınması isə öz qaydalarına uyğun aparılır.

Ehtiyatlar fərqli layihələrin kəsirlərini bağlamaq və ya eBattery-nin ümumi fəaliyyətlərini maliyyələşdirmək üçün sərbəst vəsait kimi istifadə olunmur. Hədəf səviyyənin dəyişdirilməsi və ya artıq ehtiyatın sərbəst buraxılması açıqlanmış şərtlərə və təsdiq prosesinə bağlıdır.

25.7 Bölüşdürülə bilən xalis mənfəətin hesablanması

eBattery-nin bölgü hesablaması üç əsas kəmiyyəti bir-birindən ayırır:

  1. Dövrün mühasibat nəticəsi: Gəlir və xərclərin müvafiq mühasibat prinsiplərinə görə yaratdığı mənfəət və ya zərər.

  2. Bölüşdürməyə uyğun mənfəət məbləği: Dövrün nəticəsi, əvvəlki dövrlərin təsirləri, məcburi ayırmalar və layihə şərtləri nəzərə alınmaqla hesablanan məbləğ.

  3. Bölüşdürməyə uyğun nağd vəsait: Mövcud öhdəliklər, ehtiyatlar və dövriyyə kapitalı ehtiyacı qorunduqdan sonra həqiqətən istifadə oluna bilən vəsait.

Bu fərq mənfəətin nağd pulla eyni olmadığını izah edir. IAS 7 də pul axınlarının qiymətləndirilməsində mənfəət və ya zərərin nağdsız əməliyyatlar və hesablama təsirləri ilə əlaqələndirilməsini nəzərdə tutur.

eBattery-nin bölgü yanaşması mənfəət və nağd pul şərtlərini birlikdə axtarır. Əsas əlaqə belə ifadə olunur:

Bölgüyə açıla bilən məbləğ = Bölgüyə uyğun mənfəət ilə bölgüyə uyğun nağd pulun kiçik olanı.

Hər iki məbləğ mənfi olarsa, bölüşdürmə məqsədilə sıfır qəbul edilir; lakin yaranan zərər və ya nağd vəsait çatışmazlığı hesabatlarda qorunur. Sıfır bölüşdürmə zərərin silinməsi demək deyil.

Hesablama zamanı aşağıdakı amillər nəzərə alınır:

  • Doğrulanmış əməliyyat gəlirləri.

  • Müvafiq dövrün xərcləri və öhdəlikləri.

  • Tətbiq oluna bilən keçmiş dövr zərərləri və düzəlişlər.

  • Əsaslı təmir və yenilənmə üçün yeni ayırmalar.

  • Dövriyyə kapitalı tələbi.

  • Əvvəlcədən bölüşdürməyə ayrılmış və ya başqa məqsədlə məhdudlaşdırılmış vəsaitlər.

  • Layihə müqaviləsindən və tətbiq olunan qaydalardan irəli gələn bölgü məhdudiyyətləri.

Amortizasiya kimi nağdsız xərc nağd uzlaşdırmada ayrıca göstərilə bilər. Lakin bu göstərmə eyni məbləğin avtomatik olaraq investora bölüşdürülə biləcəyi anlamına gəlmir. Mənfəət həddi və digər bölüşdürmə şərtləri qorunur.

Əvvəlki dövrdən qalan bölüşdürülməyə uyğun məbləğlər də izlənir. Nağd vəsait çatışmazlığı səbəbindən bölüşdürülə bilməyən mənfəət sonrakı dövrdə yeni gəlir kimi qeyd edilmir. Bölüşdürülməmiş mənfəət qalığı ilə investor adına qəti müəyyənləşmiş, lakin hələ tələb olunmamış hüquqlar ayrı hesablarda saxlanılır.

25.8 Aylıq Maliyyə Dövrü və Hesabatlılıq

eBattery-nin investor hesabatlılığı aylıq maliyyə dövrləri üzərində qurulub. Hər stansiya layihəsinin dövr sərhədi, saat qurşağı və bağlanış təqvimi əvvəlcədən açıqlanır.

Ayın sona çatması bütün maliyyə qeydlərinin eyni anda qəti şəkil aldığı mənasına gəlmir. Enerji fakturaları, ödəniş hesablaşmaları və bəzi xidmət sənədləri fərqli tarixlərdə çata bilər. Buna görə dövrün sonundan sonra nəzarətli bağlanış prosesi gəlir.

Aylıq bağlanışın əsas mərhələləri aşağıdakılardır:

  • Şarj sessiyalarının və enerji qeydlərinin tamamlanması.

  • Gəlir və ödəniş qeydlərinin üzləşdirilməsi.

  • Geri ödəmə, etiraz və tahsilat fərqlərinin qiymətləndirilməsi.

  • Xərc sənədlərinin və dövri hesablamaların emalı.

  • Vergi və digər öhdəliklərin hesablanması.

  • Ehtiyat və dövriyyə kapitalı nəzarəti.

  • Paylanma hesabının hazırlanması və təsdiqlənməsi.

  • Maliyyə hesabatının onchain qeydi.

  • Təsdiqlənmiş bölgü məbləğinin maliyyələşdirilməsi.

Hələ fakturası çatmamış, lakin həmin dövrə aid olduğu müəyyən edilmiş xərclər tətbiq olunan mühasibat metodu ilə nəzərə alınır. Sənədin gec gəlməsi xərci nəzərə almayıb yüksək mənfəət açıqlamaq üçün əsas deyil. Sonradan yaranan fərqlər versiyalı düzəliş prosesindən keçirilir.

Aylıq hesabat gəlir–xərc cədvəlini, nağd pul mutabiqləşdirməsini, ehtiyat hərəkətlərini və bölüşdürmə nəticəsini birlikdə təqdim edir. İlkin hesabat ilə bağlanmış hesabat aydın şəkildə ayrılır. Hər aylıq hesabatın müstəqil auditdən keçdiyi fərz edilmir; tətbiq olunan yoxlama və təsdiq səviyyəsi ayrıca göstərilir.

25.9 Dövr sonu hüquq sahibliyi qeydi

Bölüşdürmə hesablamasının yanında müvafiq dövr üçün hansı investorun nə qədər iqtisadi hüquq daşıdığı müəyyən edilməlidir. eBattery-nin dövr sonu hüquq sahibliyi qeydi bu bölüşdürmənin istinad siyahısıdır.

Bu modeldə layihə şərtlərində elan edilən kəsim anında etibarlı olan investisiya vahidi mülkiyyəti əsas götürülür. Kəsim anı müvafiq saat qurşağı, tarix və blokçeyn qeyd referansı ilə müəyyən edilir. Əməliyyatların sıralanması üçün qəti onchain ötürmə qeydlərindən istifadə olunur; yalnız satış əmrinin verilməsi mülkiyyət dəyişikliyi sayılmır.

Bərabər hüquqlu vahidlərdə investorun dövr payı belə hesablanır:

İnvestorun dövr üzrə ümumi hüququ = Dövrün bölüşdürmə məbləği × İnvestorun hüquq sahibi olduğu vahidlərin sayı / Bölüşdürməyə qatılan bərabər hüquqlu vahidlərin ümumi sayı.

Hüquqların ümumi sayı və dövriyyə şərtləri investisiyadan əvvəl açıqlanır. Saxlanılan, kilidlənən və ya satışa çıxarılan vahidlərin iqtisadi hüquqları yalnız texniki olaraq harada yerləşdikləri pulqabına baxılaraq şərh edilmir. Dəstəklənən saxlama və satış mexanizmlərində real hüquq sahibi ilə əlaqə qorunur.

Dövr sonu qeydiyyat yanaşması investisiya vahidinin ay ərzində saxlanma müddətinə görə gündəlik çəkiləndirmə tətbiq etmir. Müvafiq dövr üzrə hüquq elan olunmuş kəsim qaydasına əsasən müəyyən edilir. Buna görə ikinci əl satış ekranlarında yaxınlaşan kəsim vaxtı və əməliyyatın hansı dövrün hüququnu daşıdığı aydın şəkildə göstərilir.

Kəsimdən sonra vahid ötürüldükdə, tamamlanmış dövrə aid qeyd geriyə dönük dəyişmir. Əvvəlki hüquq sahibinin qəti müəyyən edilmiş, lakin hələ tələb etmədiyi məbləğ də sırf vahid satıldığına görə yeni alıcıya keçmir.

İnvestor e-ID-si bir neçə ağıllı cüzdanın eyni hüquq sahibinə məxsus ola bildiyi hallarda ardıcıl qeydlərin aparılmasını dəstəkləyir. Cüzdan dəyişikliyi və ya hesabın bərpası eyni dövr üçün ikinci hüquq yaratmır.

25.10 Paylanma hovuzunun maliyyələşdirilməsi

Bölüşdürmə məbləğinin hesablanması ilə bu məbləğin ödənişə hazır hala gəlməsi ayrı mərhələlərdir. eBattery investora tələb oluna bilən balans göstərməzdən əvvəl müvafiq bölüşdürmə hovuzunun təminatını yoxlayır.

Hər hovuz müəyyən layihə və dövrlə əlaqələndirilir. Hovuz qeydi aşağıdakıları ehtiva edir:

  • Stansiyanın e-ID-si və dövr identifikatoru.

  • Təsdiqlənmiş hesabat versiyası.

  • Ümumi brutto hüquq.

  • Varsa vergi tutulmaları və digər açıqlanmış maddələr.

  • İnvestorlara ötürüləcək xalis məbləğ.

  • Yerləşdirmə aktivi, şəbəkə və müqavilə məlumatı.

  • Maliyyələşdirmə əməliyyatları və qalan öhdəlik.

Layihənin mühasibat valyutası onchain ödəniş aktivindən fərqlidirsə, konvertasiya ayrıca hesabatlandırılır. İstifadə olunan məzənnənin mənbəyi, vaxtı, konvertasiya xərci və hesablama dəqiqliyi görünən olur. Rəqəmsal aktivin müəyyən valyutaya istinad etməsi onun hər şəraitdə eyni bazar dəyərini qoruduğu fərziyyəsinə çevrilmir.

Fiat vəsaitlərin onchain ödəniş aktivinə çevrilməsi uyğun xidmət təminatçıları və müvafiq ölkənin şərtləri çərçivəsində aparılır. Çevrilmə üçün göstəriş verilməsi hovuzun maliyyələşdiyi mənasına gəlmir. Faktiki vəsait hərəkəti və müqavilə balansı yoxlanılır.

Əvvəlki dövrlərin tələb olunmamış qalıqları yeni ayın bölüşdürülməsini maliyyələşdirmək üçün istifadə edilmir. Hər dövr üçün ümumi bölgü, ödənilən məbləğ və qalan hüquq ayrıca izlənir.

Maliyyələşdirilməmiş hesablama istifadə oluna bilən investor balansı kimi təqdim edilmir. İnvestor ekranında hesablanan, təsdiqlənən, maliyyələşdirilən və tələbə açılan məbləğlər bir-birindən ayrılır.

25.11 Ağıllı müqavilə vasitəsilə mənfəət payı tələbi

Maliyyələşdirmə və əlaqəli yoxlamalar tamamlandıqdan sonra investor haqqını smart müqavilə vasitəsilə tələb edə bilər. Bu yanaşmada ödəniş investorun müvafiq dövr üzrə hüququnun təsdiqlənməsinə əsaslanır.

İstifadəçi təcrübəsi sadə saxlanılır. İnvestor tətbiqdə əlaqəli stansiyanı və paylanma dövrünü seçir; ümumi haqqını, varsa tutulmaları, xalis alacağını və əməliyyat xərcini görür. Sonra səlahiyyətli cüzdanı ilə sorğunu təsdiqləyir.

Account Abstraction strukturu uyğun şərtlərdə əməliyyat haqqının sponsorluğunu və ya texniki addımların istifadəçidən abstraksiya edilməsini dəstəkləyə bilər. Bununla belə, sistemə daxil olmaq öz-özlüyündə maliyyə əməliyyatını imzalamaq anlamına gəlmir. Sorğu cüzdanın səlahiyyətləndirmə qaydaları çərçivəsində icra olunur.

Ağıllı müqavilə ən azı aşağıdakı yoxlamaları tətbiq edir:

  • Düzgün layihəyə və paylanma dövrünə müraciət edilməsi.

  • Sahiblik qeydinin etibarlı olması.

  • Müvafiq məbləğin əvvəl tələb olunmamış olması.

  • Tələb olunan investor uyğunluğu və ödəniş yoxlamalarının təmin edilməsi.

  • Alıcı ünvanı səlahiyyətli olmalıdır.

  • Hovuzda müvafiq ödəniş üçün kifayət qədər vəsaitin olması.

Hüquqların bölgüsü zəncir üzərində birbaşa saxlanıla və ya yoxlanıla bilən toplu qeyd strukturları ilə təmsil oluna bilər. İstifadə olunan metod nə olursa olsun, eyni haqqın bir neçə dəfə istifadəsinin qarşısı alınır.

Uğursuz və ya tamamlanmamış əməliyyat investor ekranında ödənilmiş kimi göstərilmir. Təkrar cəhd eyni hüququ ikinci dəfə yaratmır. Ödəniş vəziyyəti zəncirdə baş verən nəticə ilə uzlaşdırılmış saxlanılır.

Mənfəət bölgüsü üzrə platforma komissiyası 0%-dir. Buna qarşılıq şəbəkə əməliyyat xərci, tətbiq oluna bilən vergi tutulması və ya açıqlanmış konvertasiya xərci ayrı maddələrdir. Bunların kim tərəfindən ödənildiyi əməliyyatdan əvvəl göstərilir.

Tələb olunmamış məbləğlər açıqlanmış hüquq və tətbiq olunan müddət qaydaları çərçivəsində izlənilməyə davam edir. Cüzdana giriş və ya uyğunluq yoxlaması səbəbindən ödəniş saxlanıldıqda, müvafiq hüquq səssizcə platforma gəlirinə çevrilmir.

25.12 Nümunə Gəlir–Xərc və Mənfəət Bölgüsü Cədvəli

Aşağıdakı nümunə yalnız hesablama metodunu izah etmək üçün hazırlanıb. Məbləğlər pul vahidi — PB cinsindədir; real stansiyanın qiymətləndirilməsini, maya dəyərini və ya gözlənilən investisiya gəlirini təmsil etmir. Əvvəlki bölmələrdəki 20.000 dollarlıq maliyyələşdirmə nümunəsi ilə əlaqəli deyil.

Nümunədə dövrün bütün gəlirlərinin tutulduğu, göstərilən cari xərclərin və vergi məbləğlərinin ödənildiyi, əvvəlki dövr zərəri və ya bölgüyə təsir edən başqa məhdudiyyətin olmadığı fərz edilir. Mühasibat təsnifatı tədris məqsədilə sadələşdirilmişdir.

A. Dövr gəlir və xərc hesabı

Maddə Məbləğ — valyuta
Vergi xarakterli üçüncü şəxs yığımları istisna olmaqla əməliyyat gəliri 10.000
Enerji təchizatı xərci −4.200
Şəbəkə və əlaqəli xidmət xərcləri −400
Sahə icarəsi −800
Müntəzəm texniki xidmət xərci −200
Sığorta xərci −100
Ödəniş xidməti xərcləri −150
eBattery əməliyyat xidməti haqqı −400
Digər sənədləşdirilmiş istismar xərcləri −150
Amortizasiya və mənfəət vergisindən əvvəlki aralıq yekun 3.600
Dövr amortizasiya xərci −500
Vergidən əvvəl dövr nəticəsi 3.100
Nümunədə defolt dövr vergisi −600
Mühasibat üzrə dövrün xalis mənfəəti 2.500

Buradakı 400 PB əməliyyat xidməti haqqı bütün layihələr üçün müəyyən edilmiş haqq deyil. Eyni şəkildə 600 PB vergi məbləği heç bir ölkənin vergi dərəcəsini ifadə etmir.

B. Bölüşdürməyə uyğun mənfəət hesablaması

Bu nümunədə layihə siyasəti mühasibat xalis mənfəətindən ayrıca 600 PB məbləğində yeni təmir və yenilənmə ehtiyatının saxlanılmasını nəzərdə tutur.

Maddə Məbləğ — valyuta
Mühasibat üzrə dövrün xalis mənfəəti 2.500
Yeni təmir və yenilənmə ehtiyatının ayrılması −600
Bölüşdürməyə uyğun mənfəət həddi 1.900

Bu cədvəldə amortizasiya mühasibat mənfəətinin hesablanmasında bir dəfə nəzərə alınıb. Ehtiyat isə mühasibat xərci kimi təkrar qeyd edilmədən, bölüşdürülməyəcək mənfəət ayrılması kimi göstərilib.

C. Bölüşdürülməyə uyğun nağd pul nəzarəti

Maddə Məbləğ — valyuta
Mühasibat üzrə dövrün xalis mənfəəti 2.500
Nağd pul çıxışı yaratmayan amortizasiyanın nağd pul körpüsünə əlavə edilməsi +500
Fərziyyələr altında yaranan əməliyyat nağd vəsaiti 3.000
Yeni ehtiyat üçün qorunan nağd vəsait −600
Əməliyyat kapitalı üçün ayrılmış nağd vəsait −400
Bölüşdürməyə uyğun nağd pul həddi 2.000

Ehtiyatın B və C cədvəllərində görünməsi eyni hovuzdan iki dəfə çıxıldığı demək deyil. Bir cədvəldə gəlirin nə qədərinin bölgüyə ayrıla biləcəyi, digərində isə bu bölgü üçün nə qədər nağd vəsaitin olduğu yoxlanılır.

Bölüşdürmə iki limitdən aşağı olanı ilə müəyyən edilir:

Bölünə bilən məbləğ = min(1.900 PB, 2.000 PB) = 1.900 PB.

Bölgüdən sonra yaranan 3.000 PB əməliyyat nağd vəsaitinin 1.100 PB-si layihədə qalır: 600 PB ehtiyat, 400 PB dövriyyə kapitalı və 100 PB əlavə nağd vəsait. Bu 100 PB nümunədə mənfəət həddinə görə bölüşdürülməmişdir.

D. İnvestisiya vahidləri üzrə bölgü

Tutaq ki, nümunədə bərabər hüquqlu cəmi 10.000 investisiya vahidi var:

İnvestorun vahid sayı Ümumi hüquq içində payı 1.900 PB üzərindən ümumi haqq
1 %0,01 0,19 PB
100 %1 19 PB
500 %5 95 PB
1.000 %10 190 PB

Bu məbləğlər, varsa, investora xas tutulmalardan və əməliyyat xərclərindən əvvəlki haqlardır. Cədvəldəki nisbətlər mülkiyet əhatəsindəki iqtisadi hüquq nisbətlərini göstərir; investisiya gəliri nisbəti deyil.

Ödəniş aktivinin dəqiqliyi səbəbindən yarana bilən yuvarlaqlaşdırma fərqləri açıqlanmış metodla izlənir. Bu fərqlər qeydsiz şəkildə platforma gəlirinə çevrilmir.

25.13 Bölüşdürmə şərtləri və dövri nəticələr

Aylıq bölüşdürmə modelinin məqsədi hər ay eyni məbləği ödəmək deyil, hər ayın iqtisadi nəticəsini eyni açıqlıq və qaydalarla qiymətləndirməkdir.

Stansiyaların istifadə sıxlığı dövrlər arasında dəyişə bilər. Mövsümilik, ətrafdakı hərəkətlilik, enerji qiymətləri, rəqabət, texniki xidmət ehtiyacı və ya cihazın əlçatanlığı gəlir və xərclərə təsir edə bilər.

Buna görə maliyyə dövrü müxtəlif nəticələrlə bağlana bilər:

Dövrün statusu Bölüşdürmə yanaşması
Mənfəətin və kifayət qədər istifadə oluna bilən nağd vəsaitin olması Təsdiqlənmiş məbləğ bölüşdürməyə hazırlanır
Mənfəətin olması, nağd pulun isə hələ əldə edilməməsi Nağd pul şərti təmin olunana qədər müvafiq məbləğ gözləməyə alınır
Nağd vəsaitin olması, lakin bölüşdürülə bilən mənfəətin yaranmaması Nağd vəsaitin mövcudluğu təkbaşına mənfəət bölgüsünü əsaslandırmır
Zərərin yaranması Zərər hesabatlandırılır, bölüşdürmə edilmir
Mühüm uzlaşdırma və ya sənəd yoxlamasının davam etməsi Təsirlənən bölgü baxış nəticəsinə görə yekunlaşdırılır
Əsaslı təmir və ehtiyat ehtiyacının artması Ayırmalar elan edilmiş siyasətə uyğun qiymətləndirilir

Müəyyən dövrdə bölüşdürmə aparılmaması investisiya vahidinin gələcək iqtisadi hüququnu öz-özünə aradan qaldırmır. Bununla belə, investisiya vahidi sabit faiz və ya hər ay müəyyən ödəniş almaq hüququ kimi təqdim edilmir.

Borclanma, yeni investor vəsaiti və ya digər stansiyaların resursları istifadə edilərək mövcud layihənin əməliyyat mənfəəti olduğundan yüksək göstərilmir. Maliyyələşdirmə əməliyyatları öz xarakterinə uyğun hesabat verilir.

Qeyri-adi gəlirlər də ayrıca açıqlanır. Məsələn, sığorta ödənişi hansı zərəri qarşıladığı və hansı öhdəliklərlə əlaqəli olduğu qiymətləndirilmədən sərbəst bölüşdürülə bilən mənbə sayılmır.

Bu yanaşma qısamüddətli ödəniş məbləği ilə stansiyanın uzunmüddətli xidmət gücü arasında aydın əlaqə qurur. Bölgü qərarının əsasını dövrün nəticəsini olduğundan güclü göstərmək deyil, həyata keçmiş fəaliyyət və qorunmalı olan layihə resursları təşkil edir.

25.14 Keçmiş hesabatların və bölgülərin izlənməsi

eBattery-nin investor təcrübəsində maliyyə tarixçəsi bir-birindən qopuq aylıq sənədlərdən ibarət deyil. Stansiya e-ID-si altında əlaqəli fəaliyyət və paylanma qeydi yaradılır.

İnvestor hər dövr üçün aşağıdakı məlumatları izləyə bilər:

  • Fəaliyyət gəliri və əsas xərc kateqoriyaları.

  • Mühasibat mənfəəti və ya zərəri.

  • Ehtiyat ayırmaları, istifadələri və balans.

  • Paylamaya uyğun mənfəət və nağd pul hesablaması.

  • Təsdiqlənmiş ümumi bölüşdürmə.

  • Öz hüquq sahibliyi qeydi və haqqı.

  • Varsa, tutulmalar və xalis ödəniş.

  • Tələb olunan və gözləyən məbləğlər.

  • Müvafiq onchain əməliyyat və hesabat istinadları.

  • Sonradan edilən düzəlişlər və versiya tarixçəsi.

Ümumi bölüşdürmə performansı qiymətləndirilərkən elan edilən, maliyyələşdirilən və investora faktiki ödənilən məbləğlər ayrılır. Beləliklə, elan edilmiş bölgü həyata keçmiş ödəniş kimi təqdim olunmur.

Stansiya müqayisələrində də ortaq tərifdən istifadə olunur. Enerji satışı, gəlir, əməliyyat xərci, ehtiyat ayırması və investor ödənişi fərqli göstəricilərdir. Yüksək dövriyyə eyni dərəcədə yüksək paylana bilən xalis mənfəət demək olmaya bilər.

Layihə səviyyəli maliyyə hesabatları ictimaiyyətə açıq şəffaflıq strukturunu dəstəkləyərkən, investorun şəxsi və vergi məlumatları müvafiq giriş nəzarətləri ilə qorunur. Onchain qeydlər ilə sənəd arxivi arasındakı əlaqə səlahiyyətli yoxlamalarda dəstəkləyici sübutlara çatmağa imkan verir.

Keçmiş hesabat düzəldildikdə ilk versiya silinmir. Dəyişikliyin səbəbi, iqtisadi təsiri və sonrakı paylamalarla əlaqəsi qorunur. Beləliklə, investor yalnız ən son açıqlanan nəticəni deyil, həmin nəticənin necə formalaşdığını da izləyə bilər.

eBattery-nin aylıq mənfəət bölgüsü strukturu stansiyanın fiziki xidmətini investorun iqtisadi hüququna bağlayan bu qeyd bütövlüyü üzərində qurulub. Hər ödəniş müəyyən bir layihənin, müəyyən bir dövrün və doğrulanmış bölgü hesablamasının nəticəsini təmsil edir.

eBattery-də axtar

Bir xüsusiyyət, bələdçi və ya mövzu axtar.

Başlanğıc nöqtələriŞarj stansiyası tapmaq →Nümunə RWA layihəsi →Bələdçilər və xəbərlər →