12. Teknik Mimari, Veri ve Güvenlik

eBattery’nin kullanıcıya sunduğu deneyim, farklı hizmetlerin tek bir uygulama içinde uyumlu çalışmasına dayanır. Haritada bulunan bir istasyon rota planına eklenebilir; oluşturulan yolculuk toplulukta paylaşılabilir; desteklenen bir operatörde şarj işlemi başlatılabilir ve tamamlanan oturum kullanıcının harcama geçmişine yansıyabilir.

Bu bütünlüğün arkasında, her modülün kendi sorumluluğunu koruduğu ortak bir teknik yapı bulunur. Harita, yapay zekâ, mesajlaşma, oyun alanı, ödeme ve cihaz yönetimi farklı veri türleriyle çalışır. Bu alanların birbirine bağlanması kadar, erişim yetkilerinin ve işlem sınırlarının doğru ayrılması da önemlidir.

eBattery’nin mimari yaklaşımı dört temel ilkeye dayanır: modülerlik, veri doğruluğu, hizmet devamlılığı ve kullanıcı kontrolü. Bu ilkeler, uygulamanın günlük işleyişinden yeni ülkelerdeki entegrasyonlara kadar bütün teknik kararları yönlendirir.

Bir kullanıcı açısından teknik kalitenin karşılığı somuttur: Harita zamanında açılır, istasyon bilgisinin güncelliği anlaşılır, gönderilen mesajın durumu görülebilir ve bir ödeme işlemi tekrarlandığında ikinci kez tahsilat oluşmaz. Gizlilik açısından ise kullanıcı, konumunun kimlerle paylaşıldığını ve hangi verisinin hangi hizmet için kullanıldığını yönetebilir.

Bu bölüm, eBattery’nin mimari tasarımını, veri yönetimi yaklaşımını ve hizmetler geliştikçe korunacak güvenlik ilkelerini tanımlar. Lansman sonrası açılacak şarj, ödeme, pazaryeri ve ev tipi şarj işlevleri de aynı teknik ve yönetsel çerçeveye bağlanır.

12.1 Sistem Mimarisi ve Entegrasyonlar

Ortak kullanıcı deneyimi, belirli hizmet sorumlulukları

eBattery, kullanıcı açısından bütünleşik; teknik sorumluluklar açısından modüler bir yapı olarak tasarlanır. Kullanıcı tek hesabıyla farklı hizmetlere erişebilirken her modül yalnızca görevini yerine getirmek için gerekli verilere ve işlem yetkilerine ulaşır.

Örneğin araç profili, istasyon filtreleme ve rota planlamayı destekler. Aynı profil, EV Market’te ürün uyumluluğunun değerlendirilmesine de katkı sağlayabilir. Buna karşılık bir satıcının kullanıcının özel mesajlarına veya geçmiş konum kayıtlarına erişmesi gerekmez. Ortak hesap, bütün verilerin bütün hizmetlere açılması anlamına gelmez.

Benzer biçimde gerçek araç profili, oyun alanındaki sanal araç ve Web3 tarafındaki yatırımcı kimliği farklı kayıtlardır. Aralarında ihtiyaç duyulan ilişkiler kurulabilir; ancak birindeki seviye, yetki veya durum diğerine otomatik olarak aktarılmaz.

Bu yaklaşım, yeni modüllerin eklenmesini kolaylaştırırken mevcut hizmetlerin sınırlarını da korur.

Mimarinin temel katmanları

eBattery’nin teknik yapısı, kullanıcı etkileşiminden veri saklamaya uzanan sorumluluk katmanlarıyla ele alınır.

Katman Temel sorumluluk
Mobil uygulama Ekranlar, kullanıcı etkileşimi, cihaz izinleri ve erişilebilirlik
Erişim ve kimlik katmanı Oturum doğrulama, yetkilendirme ve istek kontrolü
Ürün hizmetleri Harita, rota, topluluk, oyun, sipariş ve şarj iş kuralları
Entegrasyon katmanı Harita sağlayıcıları, operatörler, ödeme kuruluşları, cihazlar ve AI modelleriyle bağlantı
Veri katmanı İşlem kayıtları, coğrafi veriler, içerikler, olaylar ve analitik
Operasyon ve gözlemleme Hata takibi, performans ölçümü, güvenlik olayları ve hizmet sağlığı

Bu katmanlar, her işlevin mutlaka ayrı bir sunucuda çalışması gerektiği anlamına gelmez. Öncelik, sorumlulukların ve veri erişimlerinin açık biçimde ayrılmasıdır. İşlem hacmi ve operasyon ihtiyacı büyüdükçe bileşenler bağımsız ölçeklenebilecek şekilde düzenlenir.

Böylece teknik gelişim, yalnızca daha fazla altyapı eklemek üzerinden ilerlemez. Hangi hizmetin hangi kaynağa ihtiyaç duyduğu ölçülür ve kapasite buna göre artırılır.

Mobil uygulama ve sunucu arasındaki görev paylaşımı

Mobil uygulama, kullanıcının işlemlerini anlaşılır ve akıcı biçimde yönetir. Kesin yetki kontrolleri, finansal işlemler, ödül bakiyeleri ve kritik iş kuralları ise sunucu tarafında doğrulanır.

Örneğin oyun alanında ekranda görünen EP bakiyesi, sunucudaki kayıtların yansımasıdır. Kullanıcının cihazındaki bir değerin değiştirilmesi, gerçek bakiyeyi değiştirmez. Aynı ilke sipariş tutarı, kupon kullanımı, rezervasyon hakkı ve şarj oturumu sahipliği için de geçerlidir.

Mobil istemciye gönderilen bilgiler, ilgili ekranın ihtiyaçlarıyla sınırlandırılır. Sunucuya ait gizli anahtarlar uygulama paketine yerleştirilmez. Mobil SDK’ların gerektirdiği istemci anahtarları ise uygulama kimliği, kullanım kapsamı ve sağlayıcının desteklediği kısıtlarla yönetilir.

Uygulamanın eski bir sürümüyle yapılan istekler de dikkate alınır. API sürümleri ve uyumluluk kuralları sayesinde güncellemeler, kullanıcıların devam eden işlemlerini bozmadan yürütülür.

Harita ve konum hizmetleri

Google Maps, eBattery’nin harita deneyimi ve ilgili konum hizmetleri için temel entegrasyon bileşenlerinden biridir. Harita gösterimi, adres arama, yer bilgisi ve rota hizmetleri; kullanılan ürünün kapsamı ve ilgili erişim koşulları doğrultusunda uygulanır.

Şarj istasyonunun işletme durumu, soket müsaitliği ve geçerli tarifesi ise ilgili operatör veya yetkili veri kaynağıyla ilişkilendirilir. Haritada bir yerin bulunması, o yer için canlı şarj verisi veya uzaktan işlem yetkisi bulunduğu anlamına gelmez.

Bu nedenle eBattery, istasyon kaydını tek bir sağlayıcının yer kimliğine indirgemez. Kendi istasyon kimliği ile harita sağlayıcısının yer kimliği, operatörün istasyon kimliği ve soket kayıtları arasında kontrollü eşleştirme kurar.

Bu eşleştirme, aynı istasyonun farklı adlarla tekrar görünmesini azaltır ve verinin hangi kaynaktan geldiğinin izlenmesini sağlar.

Şarj entegrasyonlarında OCPP ve OCPI ayrımı

Şarj altyapısında farklı protokoller farklı ilişkileri yönetir. eBattery bu ayrımı mimarinin temel parçası olarak ele alır.

OCPP, şarj cihazı ile merkezi şarj yönetim sistemi arasındaki iletişime odaklanır. Cihaz durumu, işlem kayıtları, uzaktan komutlar ve desteklenen akıllı şarj işlevleri bu ilişki içinde değerlendirilir. Protokolün sürümü ve cihazın uyguladığı özellikler, entegrasyon kapsamını belirler.

OCPI, şarj ağı işletmecileri ile mobilite hizmeti sağlayıcıları arasındaki veri ve hizmet alışverişini destekler. İstasyon bilgileri, yetkilendirme, oturumlar ve tamamlanmış şarj işlem kayıtları gibi alanlarda kullanılır.

Buna göre eBattery’nin bir operatör ağına erişmesiyle kendi yönettiği bir cihazı kontrol etmesi aynı teknik bağlantı değildir. Operatör tarafında OCPI veya iş ortağının sunduğu API kullanılabilirken doğrudan cihaz yönetiminde OCPP tabanlı bağlantı devreye girebilir.

Entegrasyonun açılması; protokol desteği, ticari anlaşma, işlem yetkileri ve uçtan uca doğrulamayla birlikte yürütülür. Bir standardın desteklenmesi, karşı tarafın bütün işlevlerini otomatik olarak kullanıma açmaz.

Şarj ve ödeme işlemlerinde durum yönetimi

Şarj oturumu ile ödeme işlemi birbiriyle bağlantılı, ancak ayrı durumlara sahip süreçlerdir.

Kullanıcının “Şarjı Başlat” düğmesine basması, komutun operatöre iletilmesi, operatörün komutu kabul etmesi ve cihazın enerji aktarmaya başlaması farklı aşamalardır. Uygulama, bu aşamaları tek bir başarı mesajında birleştirmez.

Benzer şekilde kart doğrulaması, provizyon, kesin tahsilat ve iade ayrı finansal işlemlerdir. Şarjın tamamlanmasıyla nihai ücretin doğrulanması arasında işlem kaydı ve mutabakat gerekebilir.

Tekrarlanan isteklerin çift işlem üretmemesi için her kritik işlem benzersiz bir kimlikle ilişkilendirilir. Ağ bağlantısı kesildiğinde kullanıcının aynı işlemi yeniden denemesi, aynı şarjın veya tahsilatın ikinci kez oluşturulmasına yol açmamalıdır.

Yanıt alınamayan bir işlem doğrudan başarısız sayılmaz. Önce ilgili sağlayıcıdan işlem durumu sorgulanır ve kayıtlar karşılaştırılır. Bu yaklaşım, gerçekte başlamış bir şarj oturumunun yeniden başlatılmasını veya gerçekleşmiş bir ödemenin tekrar alınmasını önler.

Yapay zekâ ile işlem sistemlerinin ayrılması

eBattery AI, kullanıcı niyetini anlamak ve sonuçları açıklamak için dil modellerinden yararlanır. Rota uygunluğu, enerji hesabı, soket uyumu, işlem yetkisi ve ödeme kuralları ise doğrulanabilir uygulama mantığıyla değerlendirilir.

Örneğin kullanıcı “Yarın sabah İzmir’e giderken iki kısa mola vermek istiyorum” dediğinde model isteğin bağlamını çözümler. Güzergâh, enerji ihtiyacı, istasyon seçenekleri ve zaman koşulları ilgili hizmetlerden alınır. Sonuç, yapılandırılmış veriler üzerinden oluşturulur.

Gemini ve GPT ailesi gibi farklı model sağlayıcılarına erişim, ortak bir model bağlantı katmanı üzerinden ele alınır. Sağlayıcı değişikliği, uygulamanın hesap, ödeme veya rota kurallarını değiştiren bir unsur hâline gelmez.

Modelin bir işlem önermesiyle o işlemin gerçekleştirilmesi de ayrıdır. Kullanıcı adına mali sonuç doğuran veya hesap durumunu değiştiren eylemler, yetki ve onay kontrollerinden geçer.

Olay temelli iletişim ve modüller arası tutarlılık

Bir işlemin tamamlanması, birden fazla modülü ilgilendirebilir. Tamamlanan şarj oturumu harcama geçmişini güncelleyebilir, bildirim oluşturabilir ve uygun bir sadakat kampanyasının değerlendirilmesini başlatabilir.

Bu tür ikincil işlemler, ana işlemi gereksiz yere bekletmeden olay kayıtları üzerinden yürütülür. Aynı olayın tekrar alınması durumunda sonuçların tekrarlanmaması sağlanır.

Bildirim gönderilememesi, tamamlanmış ödemenin kaybolmasına yol açmaz. Analitik sistemin geçici olarak yavaşlaması da kullanıcının temel işlemini durdurmaz. Her bileşen kendi sonucunu ve hata durumunu takip eder.

Paylaşılan rota, gezi ve verimlilik kartları da sürümlü içerik kayıtlarına bağlanır. Bir bağlantıyı açmak, ilgili içeriğe erişim yetkisinin yerine geçmez; özel içeriklerde yetki kontrolü yeniden uygulanır.

12.2 Veri Katmanı ve Analitik

eBattery’de verinin değeri, miktarından önce niteliğiyle belirlenir. Bir istasyonun konumunun bilinmesi, o istasyonun şu anda çalıştığının bilindiği anlamına gelmez. Kullanıcının bir bölgeyi araması da orada kesin bir şarj işlemi gerçekleştireceğini göstermez.

Bu nedenle veri mimarisi, her bilginin kaynağını, zamanını, kapsamını ve kullanım amacını birlikte ele alır.

Ortak veri modeli

Farklı operatörler ve hizmet sağlayıcıları aynı kavramları farklı biçimlerde tanımlayabilir. Bir sağlayıcı “istasyon” adını fiziksel lokasyon için kullanırken diğeri tek bir cihazı bu adla kaydedebilir.

eBattery, bu farklılıkları ortak bir veri modelinde düzenler. Fiziksel konum, şarj ekipmanı, soket, operatör, tarife ve oturum birbirinden ayrılır. Her kaydın kendi kimliği ve ilişkileri bulunur.

Bu ayrım, kullanıcıya doğru bilgi sunulması açısından önemlidir. Bir lokasyonda dört soket bulunması, dört aracın aynı anda aynı güçte şarj olabileceğini tek başına göstermez. Güç paylaşımı ve eşzamanlı kullanım koşulları ilgili ekipman verileriyle değerlendirilir.

Tarife kayıtlarında para birimi, ölçü birimi, geçerlilik zamanı ve uygulanabilir ücret bileşenleri tutulur. Gücü ifade eden kW ile enerji miktarını ifade eden kWh birbirine karıştırılmaz. Farklı ülkelerdeki para, tarih ve ölçü gösterimleri kullanıcıya uygun biçimde sunulur.

Verinin kaynağı ve güncelliği

Operasyonel bir kayıt, yalnızca değerden oluşmaz. İlgili kayıtta mümkün olduğu ölçüde şu bilgiler birlikte değerlendirilir:

  • Veriyi sağlayan sistem veya yetkili kaynak.

  • Kaynağın bildirdiği olay zamanı.

  • Verinin eBattery tarafından alındığı zaman.

  • İlgili istasyon, soket veya işlem kimliği.

  • Verinin geçerlilik süresi.

  • Doğrulama ve kalite durumu.

  • Güncelleme veya düzeltme geçmişi.

Böylece geç gelen bir durum mesajının daha yeni bilgiyi yanlışlıkla ezmesi önlenebilir. Aynı kayıt farklı kanallardan ulaştığında tekrarlar ayıklanabilir.

Kaynaklar arasında uyuşmazlık bulunduğunda sistem bunu görünmez biçimde birleştirmez. Örneğin kullanıcının “istasyon kapalı” bildirimi ile operatörün “uygun” durumu farklı veri türleridir. Kullanıcı bildirimi değerlendirmeye alınır; operatör kaydıyla ilişkisi ve zaman farkı korunur.

Eksik bilgi, sıfır değer olarak yorumlanmaz. Fiyatın alınamaması ücretsiz hizmet; durum bilgisinin alınamaması müsait soket; enerji kaydının gecikmesi sıfır tüketim anlamına gelmez.

Veri türüne uygun saklama

Bütün verilerin tek bir depolama yapısında tutulması, farklı kullanım ihtiyaçlarını karşılamayı zorlaştırır. eBattery’nin veri katmanı, veri türünün gerektirdiği erişim ve tutarlılık özelliklerine göre düzenlenir.

Veri alanı Teknik öncelik
Hesap, sipariş ve işlem kayıtları İlişkilerin ve işlem bütünlüğünün korunması
İstasyon ve konum verileri Yakınlık, bölge ve güzergâh sorgularının verimli yapılması
Anlık durum bilgileri Güncellik, zaman aşımı ve hızlı erişim
Fotoğraf ve diğer medya içerikleri Kontrollü depolama ve uygun dağıtım
Mesaj ve olay kayıtları Sıralama, teslim durumu ve tekrar kontrolü
Analitik veriler Operasyon sistemini yormadan toplu değerlendirme

Önbellek, sık kullanılan bilgilere hızlı erişim sağlar; ancak her veri aynı süreyle önbellekte tutulmaz. İstasyonun adresi ile soketin anlık kullanım durumu farklı yenilenme ihtiyaçlarına sahiptir.

Harita sağlayıcılarından alınan içeriklerde sözleşmesel kullanım kuralları da uygulanır. Örneğin Google Places politikaları, içeriklerin saklanması ve önbelleğe alınması için sınırlamalar ve belirli istisnalar tanımlar; kaynak gösterimi de kullanımın parçasıdır. eBattery’nin veri politikası, kendi ürettiği bilgilerle lisanslı üçüncü taraf içeriklerini bu nedenle ayrı izler.

Operasyonel veri ile analitik verinin ayrılması

Operasyonel sistem, kullanıcının o anda yaptığı işi tamamlamaya odaklanır. Analitik sistem ise hizmetin zaman içindeki kullanımını ve kalitesini değerlendirir.

Haritada istasyon arama, rota önerisinin incelenmesi, şarj başlatma denemesi veya bir görevin tamamlanması farklı ürün olayları olarak ölçülebilir. Bu olaylar için gerekli bağlam tutulur; özel mesajların veya ayrıntılı konum geçmişinin genel analitik kayıtlarına gelişigüzel aktarılması önlenir.

Analitik, üç temel alanda kullanılır:

Ürün deneyimi: Kullanıcıların hangi adımlarda zorlandığını ve hangi işlevlerden yararlandığını anlamak.

Hizmet kalitesi: Entegrasyon hatalarını, veri gecikmelerini ve tamamlanamayan işlemleri belirlemek.

Altyapı planlaması: Uygun hukuki ve teknik koşullarda toplulaştırılmış talep sinyallerini değerlendirmek.

Bu alanların ölçümleri ayrı tanımlanır. Bir ekrana bakılması ile hizmetin başarıyla tamamlanması aynı başarı göstergesi olarak sayılmaz.

Bölgesel ihtiyaç analizi

eBattery’nin harita ve rota kullanımı, şarj altyapısı planlaması için yararlı işaretler sağlayabilir. Belirli bölgelerde tekrar eden aramalar, uygun alternatif bulunamaması veya kullanıcıların güzergâhtan önemli ölçüde sapmak zorunda kalması kapasite ihtiyacının incelenmesini destekler.

Bu veriler tek başına kesin yatırım kararı üretmez. Platformun kullanıcı dağılımı, mevsimsellik, ziyaret amacı, mevcut istasyonların çalışma durumu ve veri kapsamı birlikte değerlendirilir.

Örneğin yoğun arama alan bir bölgede düşük kullanım görülmesi, mutlaka düşük talep anlamına gelmez. Erişim sorunu, fiyat, arıza veya uyumsuz soket gibi nedenler de etkili olabilir.

Bölgesel analizlerde bireysel hareketlerin ifşa edilmesini önlemek için coğrafi ve zamansal toplulaştırma, küçük grupların gösterilmemesi ve erişim sınırları uygulanır. Bir veriden adın çıkarılması veya kullanıcı kimliğinin kodlanması, tek başına anonimlik sağladığı varsayımıyla kullanılmaz.

Veri yaşam döngüsü

Verinin toplanması, aktif kullanılması, arşivlenmesi ve silinmesi aynı yaşam döngüsünün parçalarıdır. Her veri kategorisi için amaç ve saklama yaklaşımı tanımlanır.

Haritadaki bir yol uyarısının 10 dakika sonra görünümden kalkması, o bildirime ilişkin bütün teknik kayıtların aynı anda silindiği anlamına gelmez. Harita görünürlüğü ile güvenlik, itiraz veya kötüye kullanım incelemesi için gerekli kayıtların saklama süresi farklı olabilir. Bu ayrım ilgili bilgilendirmelerde açıklanır.

Benzer şekilde tamamlanmış bir şarj işleminin mali kaydı ile işlem sırasında alınan geçici konum verisi aynı süreyle tutulmak zorunda değildir. Amaç sona erdiğinde verinin gereksiz yere korunması önlenir.

Web3 veri köprüsü

Web3 tarafındaki istasyon projeleri için veri akışı, operasyonel kayıtların doğrulanması ve uygun özetlerin zincir üzerinde izlenebilmesi üzerine kurulur.

IoT ve cihaz verileri, enerji aktarımı ve teknik çalışma hakkında bilgi sağlar. Ancak aktarılan enerji miktarı tek başına tahsil edilmiş geliri veya dağıtılabilir kârı göstermez. Gelir için tamamlanmış oturumlar ve tahsilatlar; giderler için ilgili işletme ve muhasebe kayıtları birlikte değerlendirilir.

Oracle katmanı, tanımlı kaynaklardan gelen verilerin zincire taşınmasını destekler. Kaynağın güvenilirliği, ölçüm doğruluğu ve mali kayıtların mutabakatı ayrıca sağlanır. Bir verinin blokzincire yazılması, fiziksel dünyadaki kaynağının kendiliğinden doğru olduğunu kanıtlamaz.

Kamuya açık proje raporları; dönem, hesaplama yöntemi, veri kapsamı ve doğrulama bilgileriyle sunulur. Kişisel bilgiler ve ticari belgelerdeki korunması gereken ayrıntılar, yatırımcı şeffaflığı için gerekli finansal göstergelerden ayrılır.

Özel mesajlar, kimlik belgeleri ve ayrıntılı kişisel hareket kayıtları kamuya açık zincire aktarılmaz. Doğrulama amacıyla kullanılacak teknik özetler de yeniden kimliklendirme riski açısından değerlendirilir.

12.3 Ölçeklenebilirlik ve Performans

eBattery’de performans, kullanıcının işini ne kadar hızlı ve güvenilir tamamlayabildiğiyle değerlendirilir. Bir sunucunun kısa sürede yanıt vermesi önemlidir; ancak kullanıcı anlamlı bir harita sonucu göremiyorsa veya şarjın başlayıp başlamadığını anlayamıyorsa deneyim tamamlanmış sayılmaz.

Bu nedenle performans yaklaşımı, altyapı ölçümleriyle kullanıcı deneyimini birlikte ele alır.

İş yüküne göre ölçekleme

Harita sorguları, mesajlaşma, medya yükleme, rota hesaplama ve ödeme işlemleri farklı kaynaklar tüketir. Bu iş yüklerinin kapasite ihtiyacı ayrı izlenir.

Harita kullanımı artarken coğrafi sorgu ve önbellek kapasitesi önem kazanabilir. Yoğun bir topluluk etkinliğinde mesaj teslimi ve bağlantı sayısı öne çıkabilir. Tatil dönemlerinde ise rota hesaplama ve operatör veri güncellemeleri daha fazla yük oluşturabilir.

Mimari, bu alanların birbirini gereksiz yere yavaşlatmasını azaltacak biçimde düzenlenir. Uzun süren hesaplamalar ve arka plan işleri, kullanıcının kısa etkileşimlerini yöneten işlemlerden ayrılır.

Kapasite artışı yalnızca işlemci kullanımına bağlanmaz. Kuyruk uzunluğu, yanıt süreleri, bağlantı sayıları ve hata oranları da değerlendirilir. Böylece yoğunluğun kullanıcıya yansımasından önce müdahale edilebilecek göstergeler oluşturulur.

Harita performansı

Haritada görünür bölgeye odaklanan sorgular kullanılır. Kullanıcının ekranında bulunmayan bütün istasyonların her hareket sırasında yeniden indirilmesi gerekmez.

Yakınlık sorguları, uygun coğrafi indeksleme ve gösterim yoğunluğu birlikte ele alınır. Geniş bölgelerde işaretlerin gruplanması, kullanıcı yaklaştıkça ayrıntının artırılması ve yalnızca değişen verilerin güncellenmesi hem hız hem de okunabilirlik sağlar.

Canlı durum bilgileri, daha yavaş değişen istasyon bilgilerinden ayrı güncellenir. Böylece yalnızca bir soketin durumu değiştiğinde istasyonun bütün medya ve açıklama içeriğinin yeniden alınması önlenir.

Mobil performans değerlendirmesine veri tüketimi ve batarya kullanımı da dâhildir. Konum güncelleme sıklığı, ekranın bağlamı ve ilgili özelliğin ihtiyacıyla ilişkilendirilir.

Yapay zekâ ve rota hesaplama performansı

AI deneyiminde ilk yanıtın görünmesi ile kullanılabilir sonucun tamamlanması farklı ölçümlerdir. Streaming, kullanıcının sistemin yanıt verdiğini görmesini sağlar; fakat doğrulanmış bir rota kartının hazır olması ayrıca izlenir.

Rota planlamada aday istasyonların bulunması, teknik uygunluk kontrolü, enerji hesabı ve alternatiflerin değerlendirilmesi farklı aşamalardır. Bağımsız işlemler uygun biçimde paralel yürütülür; gereksiz tekrarlar azaltılır.

Performans iyileştirmesi, zorunlu uygunluk kontrollerinin kaldırılması üzerinden yapılmaz. Enerji güvenlik marjı, soket uyumu veya erişim koşulu kontrol edilmeden yalnızca hızlı sonuç üretmek, ürünün amacını karşılamaz.

Harici bir model veya rota sağlayıcısı geciktiğinde sistem süre sınırları ve uygun alternatif akışlarla yönetilir. Güncelliği doğrulanmamış bir sonuç, hızlı yanıt vermek amacıyla kesin bilgi gibi sunulmaz.

Mesajlaşma ve bildirim performansı

Mesajlaşmada gönderim, sunucuya ulaşma, alıcıya teslim ve destekleniyorsa okunma durumları ayrı ele alınır. Kullanıcı, mesajının hangi aşamada olduğunu anlayabilir.

Bağlantı kesintisinden sonra yeniden gönderilen mesajlar tekilleştirilir. Konuşma içindeki sıralama korunur ve eksik kalan kayıtlar yeniden senkronize edilir.

Anlık bildirim, mesajın tek saklandığı veya doğrulandığı kanal değildir. Telefonun bildirim hizmeti gecikse bile mesaj uygulama içinde erişilebilir olmalıdır. Aynı yaklaşım şarj sonucu ve sipariş güncellemeleri için de geçerlidir.

Ölçülebilir hizmet hedefleri

Performans hedefleri, tanımlı cihaz ve ağ koşullarında ölçülen hizmet göstergelerine bağlanır. Ortalama değerlerin yanında yüksek gecikme yaşayan kullanıcıları temsil eden yüzdelikler de izlenir.

Örneğin p95 yanıt süresi, ölçülen işlemlerin yüzde 95’inin altında kaldığı süreyi ifade eder. Bu ölçüm, yalnızca ortalamaya bakıldığında görünmeyen yavaş deneyimlerin değerlendirilmesini sağlar.

Alan İzlenen temel göstergeler
Mobil uygulama Açılış deneyimi, çökme ve donma oranları, bellek ve batarya kullanımı
Harita İlk kullanılabilir görünüm, sorgu süresi ve durum verisinin yaşı
AI İlk yanıt süresi, doğrulanmış sonuç süresi ve başarısız işlem oranı
Mesajlaşma Teslim gecikmesi, tekrarlar ve bağlantı sonrası senkronizasyon
Şarj Komut kabulü, oturum başlangıcı ve sonuç kaydının tamamlanması
Ödeme İşlem başarısı, tekrar kontrolü ve mutabakat doğruluğu
Arka plan işleri Kuyruk bekleme süresi ve tamamlanmamış iş sayısı

Hizmet seviyesi hedefleri bu göstergeler üzerinden belirlenir. Ölçüm kapsamı, kullanılan ağ koşulları ve dış sağlayıcı etkileri kayıtlarda ayrıştırılır.

Kullanıcı açısından toplam deneyim esas alınır. Bir gecikmenin dış sağlayıcıdan kaynaklandığının bilinmesi, sorunun görünür biçimde yönetilmesi ve alternatiflerin değerlendirilmesi ihtiyacını ortadan kaldırmaz.

Kesintilere dayanıklılık ve kurtarma

Kritik hizmetlerde hata alanlarının birbirinden ayrılması, tek bir bileşendeki sorunun bütün uygulamaya yayılmasını azaltır. Sağlıksız bir dış bağlantıya sınırsız istek gönderilmez; kontrollü yeniden deneme ve geçici durdurma mekanizmaları uygulanır.

Kesinti anında hangi işlevlerin sürdürülebileceği de hizmete göre belirlenir. Önceden kaydedilmiş bir favori listesi görüntülenebilirken güncel yetkilendirme gerektiren ödeme veya şarj komutu aynı biçimde çevrim dışı tamamlanmış sayılmaz.

Yedekleme ile hizmet kurtarma ayrı konulardır. Yedeklerin alınmasının yanında geri yüklenebilirlik, kayıt bütünlüğü ve işlem sistemleriyle yeniden eşleşme test edilir.

Her kritik hizmet için hedeflenen geri dönüş süresi ve kabul edilebilir veri kaybı sınırı tanımlanır. Ödeme ve şarj kayıtları gibi alanlarda kurtarma işlemi, dış sağlayıcılardaki kayıtlarla mutabakatı da kapsar.

Kontrollü yayın ve sürekli gözlem

Yeni sürümler, işlev ve güvenlik kontrolleriyle birlikte performans açısından da değerlendirilir. Yoğun harita kullanımı, eşzamanlı mesajlaşma, toplu bildirim ve çok sayıda şarj olayı gibi senaryolar yük testlerine dâhil edilir.

Yayınlar kontrollü kullanıcı grupları veya kademeli dağıtım üzerinden izlenebilir. Kritik hata tespit edildiğinde özelliğin sınırlandırılması veya uygun sürüme geri dönülmesi için operasyon akışları bulunur.

Veritabanı değişiklikleri de bu sürecin parçasıdır. Eski ve yeni uygulama sürümlerinin birlikte çalışabildiği geçişler planlanır. Kullanıcı verisinin bütünlüğü, sürüm hızının önünde yer alan bir yayın ölçütüdür.

12.4 Güvenlik, KVKK ve Gizlilik

eBattery’nin güvenlik yaklaşımı, kişisel verilerin gizliliğiyle birlikte işlemlerin doğruluğunu ve hizmetlerin erişilebilirliğini korumayı amaçlar.

Bir hesabın ele geçirilmesi, kullanıcının konumunun yanlış kişilerle paylaşılması veya bir şarj komutunun yetkisiz gönderilmesi farklı risklerdir. Güvenlik önlemleri bu farklı kullanım alanlarına göre düzenlenir.

Mobil güvenlik değerlendirmelerinde OWASP MASVS gibi doğrulama çerçeveleri referans alınır. Bu çerçeve; cihazda veri saklama, kimlik doğrulama, ağ iletişimi ve mobil platformla etkileşim gibi alanları birlikte ele alır. eBattery’nin yaklaşımı, bu başlıkları ürünün gerçek işlem akışlarıyla ilişkilendirmektir.

Kimlik doğrulama ve yetkilendirme

Kullanıcının kim olduğunun doğrulanması ile belirli bir işlemi yapmaya yetkili olması ayrı kontrollerdir.

Bir kullanıcı sisteme giriş yapmış olsa da başka bir kullanıcının siparişini, özel grubunu, cihazını veya şarj oturumunu görüntüleyemez. Erişim kontrolü, her kaynak ve işlem için sunucuda uygulanır.

Operasyon personeli, satıcılar, hizmet sağlayıcıları ve yöneticiler farklı yetki kapsamlarına sahiptir. Yetkiler işin gerektirdiği düzeyle sınırlandırılır. Kritik yönetim işlemlerinde ek doğrulama, kayıt ve gerektiğinde ikinci onay uygulanır.

Oturumların iptal edilmesi, şüpheli girişlerin değerlendirilmesi ve hesap kurtarma işlemleri aynı güvenlik modelinin parçalarıdır. Hesap kurtarma süreci, normal giriş kontrollerini etkisizleştiren kolay bir yan kapı hâline getirilmez.

Web3 işlevlerinde uygulama oturumu ile cüzdan işlemi yetkisi de ayrı ele alınır. Kullanıcının Web2 hesabına giriş yapması, mali sonuç doğuran bütün zincir işlemlerine sınırsız onay vermesi anlamına gelmez.

İletişim, veri saklama ve anahtar güvenliği

Uygulama, sunucu ve dış hizmetler arasındaki iletişim güvenli kanallar üzerinden yürütülür. Saklanan hassas veriler, erişim yetkileri ve şifreleme politikalarıyla korunur.

Şifreleme anahtarları ve hizmet sırları, uygulama verilerinden ayrı yönetilir. Anahtar yenileme, erişim iptali ve kullanım kayıtları operasyon süreçlerine dâhil edilir.

Mobil cihazda tutulan oturum bilgileri, işletim sisteminin uygun güvenli saklama imkânlarıyla yönetilir. Hata kayıtlarına parola, erişim anahtarı, ödeme bilgisi veya gereksiz kişisel içerik yazılması önlenir.

Ödeme kartı işlemlerinde yetkili ödeme sağlayıcısının güvenli toplama ve tokenizasyon işlevlerinden yararlanılır. Kart güvenlik kodları eBattery’nin genel uygulama kayıtlarına alınmaz. Ödeme bilgilerinin kapsamı, kullanılan hizmet modeline göre ayrıca değerlendirilir.

AI güvenliği ve veri erişimi

Dil modellerine iletilen içerikler, görevin gerektirdiği bilgilerle sınırlandırılır. Bir rota önerisi için kullanıcının bütün mesaj geçmişinin veya alışveriş kayıtlarının modele gönderilmesi gerekmez.

Dış kaynaklardan alınan içerikler ve kullanıcı tarafından yazılmış metinler güvenilir sistem talimatı olarak kabul edilmez. Örneğin bir istasyon açıklamasının içine yerleştirilmiş yönlendirme, AI’ın kullanıcı adına ödeme yapmasına veya başka verileri açıklamasına yetki vermez.

Modelin erişebileceği araçlar, işlem türleri ve veri alanları sınırlandırılır. Girdi ve çıktı doğrulaması, yetki kontrolü ve gerekli kullanıcı onayları uygulama katmanında uygulanır. Bu yaklaşım, OWASP’ın aşırı işlem yetkisi verilen AI sistemlerine ilişkin güvenlik değerlendirmeleriyle uyumludur.

Model sağlayıcılarının veriyi saklama, yeniden kullanma ve alt hizmet sağlayıcılarına aktarma koşulları hizmet seçiminin parçasıdır. Teknik bağlantının çalışması, veri işleme koşullarının uygunluğu için tek başına yeterli kabul edilmez.

Amaçla sınırlı veri işleme

eBattery, kişisel verileri belirli hizmet amaçlarıyla ilişkilendirir. KVKK’nın doğruluk, güncellik, amaçla bağlantılılık, ölçülülük ve gerekli süre kadar saklama ilkeleri veri yönetiminin temelini oluşturur.

Hesap oluşturma, rota planlama, sosyal konum paylaşımı, sipariş teslimi ve pazarlama iletişimi farklı işleme amaçlarıdır. Her amaç için gerekli veri ve uygun hukuki dayanak ayrı değerlendirilir.

Aydınlatma, kullanıcının hangi verisinin neden işlendiğini açıklar. Açık rıza gereken faaliyetlerde rıza ayrıca alınır. Aydınlatma metninin gösterilmesiyle bütün veri işlemlerine onay verildiği varsayılmaz; Kurumun düzenlemesi de aydınlatma ve açık rıza işlemlerinin ayrı yürütülmesini gerektirir.

İşletim sisteminden alınan konum veya bildirim izni de tek başına bütün hukuki işleme koşullarının yerine geçtiği şeklinde değerlendirilmez.

Konum gizliliği ve sosyal görünürlük

Konum, eBattery’nin birçok özelliğini destekler; ancak bütün bu özellikler aynı görünürlük ihtiyacına sahip değildir.

Yakındaki istasyonların bulunması için kullanılan konum ile diğer kullanıcılara sosyal haritada gösterilen konum ayrı işlemlerdir. Kullanıcı yakındaki istasyonları ararken sosyal görünürlüğünü kapalı tutabilir.

Sosyal paylaşım, kullanıcının seçimiyle etkinleşir. Görünürlük kapatıldığında yeni paylaşım durdurulur ve ilgili uygulama görünümündeki konum kaydı güncellenir. Paylaşım süresi, görünürlük kapsamı ve izin durumu uygulamada anlaşılır biçimde sunulur.

Hassas konum geçmişleri genel topluluk profiline eklenmez. Ev tipi şarj cihazının özel adresi, cihazın hesaba bağlanması nedeniyle otomatik olarak herkese açılmaz.

Bildirim önizlemeleri ve paylaşılan kartlar da gizlilik kapsamına dâhildir. Bir rota kartının paylaşılması sırasında kişisel başlangıç noktası gibi bilgiler için uygun görünürlük kontrolleri uygulanır.

Saklama, silme ve kullanıcı hakları

Kullanıcı; verilerinin işlenmesi hakkında bilgi alma, yanlış bilgilerin düzeltilmesini isteme ve yasal koşulları oluştuğunda silme veya yok etme talebinde bulunma gibi haklarını kullanabilir. Yalnızca otomatik işleme sonucunda aleyhine oluşan sonuçlara itiraz hakkı da değerlendirme süreçlerinin parçasıdır. KVKK kapsamındaki başvurular, niteliğine göre en kısa sürede ve en geç otuz gün içinde sonuçlandırılır.

Silme işlemi, yalnızca profil ekranındaki bir kaydın görünmez hâle getirilmesiyle sınırlı ele alınmaz. Aktif veri sistemleri, ilgili arama indeksleri, önbellekler ve hizmet sağlayıcılarındaki kayıtlar veri yaşam döngüsü kapsamında değerlendirilir.

Yasal saklama yükümlülüğü bulunan mali veya işlem kayıtları kendi amaç ve süreleriyle korunur. Bu durum, hesabın bütün verilerinin sınırsız saklanmasına gerekçe oluşturmaz. İşleme şartları sona eren veriler için silme, yok etme veya uygun anonimleştirme süreçleri uygulanır.

Yedeklerin geri yüklenmesi sırasında daha önce tamamlanmış silme taleplerinin etkisizleşmemesi de kurtarma tasarımına dâhildir.

Uluslararası veri akışları

eBattery’nin global hizmet hedefi; bulut altyapısı, harita hizmetleri, bildirim sistemleri ve AI sağlayıcıları üzerinden uluslararası veri akışları doğurabilir.

Bu akışlarda verinin yalnızca hangi sunucuda saklandığına bakılmaz. Yurt dışından destek erişimi, günlük kayıtları, yedekler ve alt hizmet sağlayıcıları da değerlendirilir.

KVKK kapsamındaki yurt dışı aktarımlar, uygulanabilir yeterlilik kararı veya uygun güvence mekanizmalarıyla birlikte ele alınır. Standart sözleşmeler, ilgili koşullarda kullanılabilen güvence yöntemlerinden biridir; sözleşmenin kapsamı, tarafların rolleri ve bildirim yükümlülükleri aktarım sürecinin parçasıdır.

Faaliyet gösterilen diğer pazarlarda uygulanabilir veri koruma yükümlülükleri de hizmet tasarımına dâhil edilir. Ortak teknik altyapı, her ülkede aynı hukuki işleme koşullarının geçerli olduğu varsayımıyla işletilmez.

Güvenlik olaylarının yönetimi

Güvenlik olayları için tespit, değerlendirme, sınırlandırma, düzeltme ve hizmetin güvenli biçimde yeniden işletilmesi aşamaları tanımlanır.

Bir olayın kapsamı incelenirken hangi hesapların, veri türlerinin ve işlemlerin etkilendiği belirlenir. Müdahale kayıtları korunur; düzeltme sonrasında aynı sorunun tekrarını önleyecek değişiklikler değerlendirilir.

Kişisel veri ihlallerinde ilgili bildirim yükümlülükleri uygulanır. Türkiye’de Kurulun belirlediği esaslar, ihlalin öğrenilmesinden itibaren gecikmeksizin ve en geç 72 saat içinde Kurula bildirim yapılmasını; etkilenen kişilerin de belirlenmelerini takiben makul olan en kısa sürede bilgilendirilmesini öngörür.

Güvenlik, yeni özellik yayına alındıktan sonra tamamlanmış sayılan bir çalışma değildir. Kod değişiklikleri, dış sağlayıcı güncellemeleri, erişim yetkileri ve yeni veri akışları düzenli değerlendirilir. Teknik testler ve operasyon incelemelerinde elde edilen bulgular, önceliklerine göre giderilir ve ilgili kontroller yeniden doğrulanır.

eBattery’de ara

Bir özellik, rehber veya konu ara.

Başlangıç noktalarıŞarj istasyonu bulma →Örnek RWA projesi →Rehberler ve haberler →