19. RWA Tabanlı Şarj İstasyonu Modeli
eBattery’nin RWA tabanlı şarj istasyonu modeli; fiziksel bir istasyon projesini, bu projenin işletme faaliyetlerini ve yatırımcıların ekonomik katılım haklarını ortak bir kayıt düzeninde bir araya getirir.
Modelin merkezinde, belirli bir konumda şarj hizmeti sunan gerçek bir proje bulunur. Projenin cihazları, elektrik bağlantısı, saha kullanım koşulları, işletme giderleri ve gelirleri tanımlanır. Yatırımcıların katılımı ise bu projenin giderler sonrasında oluşan dağıtılabilir net kârına ilişkin haklar üzerinden yapılandırılır.
Dijital yatırım birimleri, bu hakların temsil edilmesini ve uygun koşullarda devredilmesini sağlar. İstasyonun faaliyetleri IoT ve ilgili işletme sistemlerinden izlenirken mali sonuçlar ödeme, muhasebe ve belge kayıtlarıyla doğrulanır. Zincir üzerindeki yapı, hak sahipliğinin ve ilgili işlemlerin izlenebilirliğini destekler.
Modelin temel ilişkisi; tanımlanmış fiziksel proje, açıklanmış ekonomik hak ve doğrulanabilir işletme sonucu arasındaki bağdır.
Bu bölüm, eBattery’nin 2027 hedefli RWA gelişiminde esas alınan proje, finansman ve işletme yapısını ayrıntılandırır. Her proje, hizmetin sunulduğu ülkenin koşulları ve yatırım katılımının gerektirdiği yetkiler çerçevesinde devreye alınır.
19.1 RWA’nın eBattery İçindeki Tanımı
RWA — Real World Assets — yaklaşımı, gerçek dünyadaki bir varlığa veya faaliyete ilişkin hakların dijital olarak temsil edilmesini ifade eder.
eBattery içinde RWA’nın konusu, kapsamı belirlenmiş bir şarj istasyonu projesidir. Bu kapsam; fiziksel ekipmanı, ilgili saha ve kullanım haklarını, hizmet kapasitesini, işletme düzenini ve yatırımcıya tanınan ekonomik hakkı birlikte içerir.
Yatırımcıya sunulan temel hak, ilgili projenin giderler sonrasında oluşan dağıtılabilir net kârına katılım hakkıdır. Hak sahipliği, proje belgeleriyle ilişkilendirilen dijital yatırım birimleri üzerinden takip edilir.
Bu tanım üç önemli sınırı belirler.
Birincisi, katılım proje bazındadır. Yatırımcı belirli bir istasyon projesinin ekonomik sonucuna katılır. Bu katılım, eBattery’nin bütün faaliyetlerine veya şirket sermayesine kendiliğinden ortaklık oluşturmaz.
İkincisi, ekonomik sonuç işletme faaliyetinden doğar. Şarj hizmetinin geliri, ilgili giderler, vergiler, rezervler ve dağıtım koşulları birlikte değerlendirilir. Dijital birimin varlığı, tek başına dağıtılabilir kâr oluşturmaz.
Üçüncüsü, hakların kapsamı önceden açıklanır. Katılım oranı, dağıtım yöntemi, devir koşulları ve faaliyet devamlılığına ilişkin hükümler, yatırımcının erişebildiği proje belgelerinde yer alır.
eBattery haritasında görüntülenen her istasyon, RWA modelinin parçası değildir. RWA kapsamına alınan projeler, kendi dijital kimlikleri ve proje belgeleriyle açıkça tanımlanır. Harita üzerinden keşfedilen bir üçüncü taraf istasyon ile eBattery’nin yatırım katılımına sunduğu istasyon projesi, kullanıcı arayüzünde ve kayıt düzeninde ayırt edilir.
19.2 Fiziksel İstasyon ile Dijital Yatırım Birimleri Arasındaki İlişki
Fiziksel istasyon, enerji hizmetinin sunulduğu altyapıdır. Dijital yatırım birimleri ise bu istasyona ilişkin tanımlanmış ekonomik hakları temsil eder.
Bir istasyonun binlerce birime ayrılması, cihazın fiziksel olarak bölünmesi anlamına gelmez. İstasyon, teknik ve operasyonel bütünlüğü içinde hizmet vermeye devam eder. Bölümlenen unsur, proje sözleşmesinde tanımlanan ekonomik katılım hakkıdır.
Bu ilişkinin kurulması için üç kayıt düzeyi birlikte kullanılır:
| Kayıt düzeyi | İçerik | Model içindeki işlev |
|---|---|---|
| Fiziksel istasyon kaydı | Konum, cihazlar, soketler, bağlantı ve saha bilgileri | Hizmetin hangi fiziksel altyapıda verildiğini tanımlar |
| Proje kaydı | Bütçe, sözleşmeler, işletme kapsamı, gelir ve gider ilişkileri | Yatırımın ekonomik ve hukuki sınırlarını açıklar |
| Dijital yatırım birimi kaydı | Birim sayısı, hak sahipliği, transferler ve dağıtım ilişkisi | Ekonomik hakkın kim tarafından ve hangi miktarda taşındığını gösterir |
Ortak referans olarak e-ID
İstasyon e-ID’si, fiziksel ve dijital kayıtlar arasındaki bağlantıyı sağlar. Bir şarj oturumu, bakım kaydı veya cihaz değişikliği ilgili istasyon kimliğiyle ilişkilendirilir. Proje belgeleri ve yatırım birimleri de aynı proje ilişkisi içinde tanımlanır.
Bir istasyonda birden fazla şarj ünitesi veya soket bulunabilir. Bu durumda hangi cihazların projenin kapsamına girdiği, gelirlerinin nasıl toplandığı ve ortak giderlerin nasıl dağıtıldığı açıklanır.
Proje, yatırımcı açısından sınırları anlaşılabilir bir ekonomik bütün oluşturur. Bir soketin, başka bir cihazın veya sonradan eklenen kapasitenin bu bütüne dahil edilmesi, ilgili değişikliğin kayıt altına alınmasını gerektirir.
Hak ile kullanım yetkisinin ayrılması
Yatırım birimi sahipliği, sahibine fiziksel cihazı yönetme, tarifeyi tek başına değiştirme veya istasyonu kişisel kullanımına ayırma yetkisi vermez. Günlük işletme kararları, eBattery’nin hizmet ve işletmecilik sorumluluğu kapsamında yürütülür.
Yatırımcıya ilişkin temel ilişki, ekonomik katılım ve proje bilgilerinin izlenmesidir. Şarj indirimi veya başka bir kullanım avantajı sunulması hâlinde bu fayda, yatırım hakkından ayrı koşullarla açıklanır.
Değişikliklerin geçmişle birlikte korunması
Cihaz yenileme veya istasyonun taşınması durumunda fiziksel bilgiler değişebilir. Projenin geçmişi ise önceki kayıtlarla bağlantısı korunarak devam eder. Eski cihaz, yeni cihaz, önceki konum ve değişikliğin yürürlük tarihi aynı kayıt geçmişinde izlenir.
Bu yöntem, yatırımcının hangi dönemde hangi fiziksel altyapının faaliyet sonucuna katıldığını anlayabilmesini sağlar.
19.3 NFT ve Token Temsilinin Ekonomik Haklarla Bağlantısı
eBattery modelinde dijital temsil, istasyon kimliğiyle yatırımcı haklarının kayıt altına alınmasında kullanılır. Bu iki unsurun farklı amaçları, teknik tasarımda da korunur.
İstasyon kimliği tekil bir projeyi tanımlar. Yatırım birimleri ise aynı proje içinde eşit ekonomik haklara sahip adetler şeklinde düzenlenebilir. Birimlerin aynı hakları taşıdığı bir yapıda, her birim ekonomik olarak aynı katılım oranını temsil eder.
Ethereum ekosistemindeki ERC-721 standardı tekil tokenların sahiplik ve transfer yapısını tanımlarken ERC-1155, aynı sözleşme içinde farklı token türlerinin ve adetlerinin yönetilmesini destekler. Bu standartlar teknik temsil araçlarıdır; yatırımcının ekonomik hakkının içeriğini veya bir faaliyetin hukuki yetkisini kendileri belirlemez.
Dijital temsilin dayandığı hak tanımı
Bir yatırım biriminin anlamlı biçimde değerlendirilebilmesi için şu bilgilerle ilişkilendirilmesi gerekir:
Bağlı olduğu proje ve istasyon kimliği.
Temsil ettiği ekonomik hakkın kapsamı.
Toplam haklar içindeki oranı.
Dağıtım hesabına uygulanacak kurallar.
Hak sahipliği ve transfer koşulları.
İlgili proje belgelerinin sürümü.
Kullanılan ağ ve sözleşme kimliği.
Bu ilişki, dijital kaydın hangi sözleşmesel hakka karşılık geldiğini görünür kılar. Bir tokenın cüzdanda bulunmasıyla ona bağlı hakkın kapsamı birlikte incelenebilir.
Ekonomik nitelik ve hukuki değerlendirme
NFT veya token adı, yatırımın tabi olduğu düzenleme çerçevesini tek başına belirlemez. ESMA’nın yaklaşımında da dijital varlıkların değerlendirilmesi, taşıdıkları haklar ve ekonomik özellikler üzerinden yapılır; teknoloji kullanımı, finansal araç niteliğini kendiliğinden değiştirmez.
eBattery’nin modeli, teknik standartla hukuki hak tanımının uyumlu kurulmasını esas alır. Mülkiyet, işletme ve yatırım katılımı belgeleri kendi işlevlerini korur. Dijital yatırım birimi, kapsamı açıklanmamış bir fiziksel mülkiyet veya şirket ortaklığı hakkı olarak sunulmaz.
Transfer koşullarının dijital uygulamayla uyumu
Yatırım biriminin devri, ilgili projenin katılım ve uygunluk koşullarıyla birlikte uygulanır. Gerekli kontrollerin, desteklenen işlem kanallarında hak sahipliği değişikliğiyle tutarlı çalışması hedeflenir.
Bu nedenle kullanıcı arayüzündeki bir satış işlemiyle zincir üzerindeki devir kaydı arasında uyum bulunmalıdır. İşlem tamamlandığında birimin yeni hak sahibi, ilgili kayıt düzeninde doğru biçimde görünmelidir.
Sözleşme güncellemeleri ve teknik sürüm değişiklikleri de izlenebilir olur. Hakların kapsamını etkileyen bir değişiklik, yalnızca bir açıklama metninin sessizce değiştirilmesiyle uygulanmaz; proje belgelerindeki yetki ve süreçler esas alınır.
19.4 İstasyon Bazlı Proje Yapısı
İstasyon bazlı proje yapısı, yatırımın kapsamını belirler. Bir projeye hangi ekipmanın, hangi gelirlerin ve hangi giderlerin dahil olduğu açık biçimde tanımlanır.
eBattery’nin yaklaşımında proje dosyası, yatırım kararından işletme dönemine kadar kullanılan temel referanstır. Dosya, kurulum öncesi bilgileri ve faaliyet başladıktan sonra oluşan kayıtları aynı proje geçmişinde birleştirir.
Fiziksel ve teknik kapsam
Projenin konumu, saha kullanım koşulları, AC veya DC yapısı, cihaz ve soket sayısı, planlanan kapasitesi ve bağlantı düzeni açıklanır. Teknik kapsam, sunulması hedeflenen hizmetle ilişkilendirilir.
Birden fazla cihazın aynı projede yer aldığı durumlarda, bunların ortak gelir ve gider yapısına nasıl dahil olduğu gösterilir. Sonradan yapılacak kapasite geliştirmelerinin mevcut haklar üzerindeki etkisi de ilgili proje koşullarına göre değerlendirilir.
Hukuki ve sözleşmesel kapsam
Fiziksel ekipmanın mülkiyetini veya kullanım hakkını taşıyan taraf, saha ilişkisi, işletmeci sorumluluğu ve yatırımcıya tanınan ekonomik hak açıklanır.
Her proje için ayrı kayıt tutulması, kendiliğinden ayrı bir tüzel kişilik veya hukuki malvarlığı koruması oluşturmaz. Yatırımcıya sağlanan hukuki koruma, açıklanan mülkiyet ve sözleşme düzenine dayanır.
Bu nedenle proje dosyası, kullanılan hukuki yapıyı ve yatırımcının hangi tarafa karşı hangi haklara sahip olduğunu anlaşılır biçimde ortaya koyar.
Finansman ve kaynak kullanım kapsamı
Toplam finansman hedefi, ilk satış ücretleri, kurulum için ayrılan kaynak, başlangıç işletme ihtiyacı ve rezervler birlikte sunulur.
Varsa projeye ilişkin borçlar, teminatlar veya başka finansman kaynakları da ekonomik değerlendirmeye dahil edilir. Yatırımcının payına düşen sonucun hangi mali yükümlülüklerden etkilendiği görülebilir olmalıdır.
Gelir ve gider sınırları
Projenin gelirleri, kapsam içindeki faaliyetlerle ilişkilendirilir. Giderler ise ilgili istasyonun faaliyetini destekleyen ve açıklanmış tahsis kurallarına uyan kalemlerden oluşur.
Birden fazla istasyona hizmet veren yazılım, destek veya bakım giderleri bulunuyorsa, ortak maliyetlerin projeler arasında nasıl paylaştırıldığı açıklanır. Giderler, aynı faaliyet için mükerrer biçimde yüklenmez.
Proje bazlı raporlama, bir istasyonun sonucunun başka bir istasyonun performansıyla karışmasını önler. Başka projelere ait maliyetler, ilgili projenin gideri gibi gösterilmez.
Raporlama ve değişiklik yönetimi
Proje dosyası; kurulum ilerlemesini, işletme dönemlerini, bakım olaylarını, mali sonuçları ve dağıtımları kapsar.
Önemli değişiklikler, yürürlük tarihleri ve gerekçeleriyle kaydedilir. Yatırımcı, projenin ilk sunumuyla güncel durumunu karşılaştırabilir; ikinci el alıcı da aynı geçmişi inceleyebilir.
19.5 eBattery’nin Lisans Sahibi Hizmet Sağlayıcı ve İşletmeci Rolü
eBattery’nin hedeflediği modelde şirket, gerekli lisans ve izinlerin tamamlanmasıyla şarj hizmetinin kanuni sağlayıcısı ve işletmecisi olarak faaliyet gösterir. Bu yapıya geçiş için 2027 yılı hedeflenmektedir.
Türkiye’de şarj ağı işletmeciliği ile bir istasyonun yerinde işletilmesi farklı düzenlenmiş roller içerir. EPDK’nın açıklamalarında lisans sahibi şarj ağı işletmecisi ve bu ağdan sertifika alarak faaliyet gösterebilen şarj istasyonu işletmecisi ayrıştırılır. eBattery’nin kendi lisanslı işletme hedefi, ilgili ağ ve istasyon yükümlülükleriyle birlikte ele alınır.
Hizmet sunumuna ilişkin sorumluluk
eBattery’nin işletmecilik rolü; istasyonun hizmete hazır tutulmasını, şarj oturumlarının yönetilmesini, fiyat bilgisinin sunulmasını, kullanıcı desteğini ve ilgili operasyon kayıtlarını kapsar.
Cihaz bakımı, saha erişimi, arıza müdahalesi ve yenileme planları da bu sorumluluğun parçalarıdır. İşletme giderleri, proje ekonomisi içinde belgelenerek takip edilir.
Yatırımcıların günlük teknik operasyonu yürütmesi beklenmez. Projeye ilişkin ekonomik katılım, işletmecinin faaliyet sorumluluğundan ayrı tanımlanır.
Lisans ve yatırım hakkının ayrı kapsamları
Yatırım biriminin edinilmesi, yatırımcıya şarj işletmeciliği lisansından pay vermez. Birim devri de lisansın veya işletme yetkisinin devri anlamına gelmez.
Benzer biçimde şarj ağı işletmeciliği yetkisi, yatırım ürünü sunulması veya ikinci el işlem hizmeti verilmesi için gereken yetkilerin yerine geçmez. Launchpad ve yatırım işlemleri, ilgili ülkedeki faaliyet koşulları ayrıca karşılanarak uygulanır.
İşletme ücreti ve hesap verebilirlik
eBattery’nin işletme hizmeti için aldığı ücret, proje belgelerinde oran veya tutar esaslarıyla açıklanır. Bu ücret, dağıtılabilir net kâr hesabında ilgili gider kalemi olarak dikkate alınır.
İşletme hizmeti ücreti ile ilk ve ikinci el satış komisyonları ayrı kaydedilir. Böylece yatırımcı, eBattery’ye yapılan ödemelerin hangi hizmete karşılık geldiğini görebilir.
İşletmecinin kendi hizmetlerine veya ilişkili taraflara ait giderler de açıklanan koşullar ve belge düzeni içinde takip edilir. Bu yaklaşım, eBattery’nin aynı ekosistem içindeki farklı rollerinin ekonomik etkisini görünür kılar.
19.6 Yatırımcıların Dağıtılabilir Net Kâra Katılım Hakkı
Yatırımcının temel ekonomik hakkı, ilgili istasyon projesinin dağıtılabilir net kârına katılmaktır. Hesaplama ve dağıtım düzeni aylık olarak kurgulanır.
Aylık dönem, faaliyet sonuçlarının belirlenmesi ve hak sahiplerine düşen tutarların hesaplanması için kullanılan düzeni ifade eder. Her dönemde dağıtılabilir tutar oluşması, istasyonun gerçekleşen sonuçlarına bağlıdır.
Gelirin belirlenmesi
Gelir hesabı, proje kapsamındaki tamamlanmış hizmetler ve ilgili ticari kayıtlar üzerinden yürütülür. İadeler, indirimler, iptaller ve tahsilat düzeltmeleri dikkate alınır.
Müşteriden tahsil edilen toplam tutarla projenin gelir olarak kaydedilen tutarı aynı olmayabilir. İlgili vergiler ve diğer mali kalemler, uygulanabilir muhasebe ve vergi esaslarına göre ayrıştırılır.
Bu sayede yatırımcıya sunulan gelir göstergesi, hangi hesaplama kapsamına dayandığı belirtilerek gösterilir.
Giderlerin belirlenmesi
Proje giderleri; enerji, saha kirası veya kullanım bedeli, bakım, sigorta, ödeme maliyetleri, işletme hizmeti ve ilgili diğer belgelenmiş faaliyet giderlerini kapsar.
Muhasebe sonucunu etkileyen amortisman, varsa finansman giderleri ve vergiler de kendi nitelikleriyle değerlendirilir. Giderlerin dönemlere dağılımı ve ortak maliyetlerin tahsisi, açıklanan yöntemle uygulanır.
Rezervler ve dağıtım koşulları
Net kâr hesabının ardından geçmiş dönemlere ilişkin gerekli mahsuplar, bakım ve yenileme rezervleri ile dağıtım öncesinde ayrılması gereken tutarlar dikkate alınır.
Amortismanın muhasebe etkisiyle gelecekteki yenileme için ayrılan nakit birbirinden ayırt edilir. Rezervin oluşturulması, kullanılması ve kalan bakiyesi ayrı izlenir; aynı işlem mükerrer kesintiye yol açacak biçimde kaydedilmez.
Dağıtım kararı, hesaplanan sonucun yanında fiilen kullanılabilir nakit ve ilgili hukuki dağıtım koşullarıyla birlikte değerlendirilir. Henüz tahsil edilmemiş bir gelir, tamamlanmış nakit dağıtımı gibi sunulmaz.
Katılım oranının hesaplanması
Eşit ekonomik hak taşıyan birimlerden oluşan temel modelde:
Katılım oranı = Yatırımcının ilgili dönem için hak sahibi olduğu birim sayısı / Projenin toplam geçerli katılım birimi sayısı
Yatırımcıya ait dağıtım payı = Dağıtıma ayrılan tutar × Katılım oranı
Bu hesaplamada toplam birim sayısı, hakların niteliği ve dönem için geçerli hak sahipliği yöntemi birlikte kullanılır.
Dönem içindeki devirlerde; hak ediş tarihi, tamamlanan dönemlere ait dağıtım hakkı ve alıcıya geçen hakların kapsamı, satış öncesinde açıklanan proje koşullarına göre uygulanır. Aynı döneme ait aynı hak, hem satıcıya hem alıcıya ikinci kez dağıtılmaz.
Dağıtılacak tutar üzerinden yatırımcıya özgü uygulanması gereken kesintiler varsa, bunlar ilgili kayıtta ayrı gösterilir.
Kâr dağıtımından %0 platform komisyonu
eBattery’nin belirlenen modelinde kâr dağıtımı üzerinden ayrıca platform komisyonu alınmaz. İlk satıştaki %3 ve desteklenen ikinci el satıştaki %1 ücret, kendi işlem türlerine aittir.
İşletme hizmeti ücreti ise projenin giderleri içinde değerlendirilir. Ağ, ödeme veya yasal kesinti gibi diğer kalemler varsa, bunlar da kendi niteliği ve tutarıyla açıklanır.
Yatırımcı böylece toplam proje sonucunu, kendi katılım oranını ve hesabına yansıyan tutar arasındaki ilişkiyi takip edebilir.
19.7 AC ve DC Projelerinde Finansman ve Birim Yapısı
eBattery’nin RWA modeli, farklı teknik kapasitelere sahip istasyon projelerine uygulanabilecek şekilde tasarlanır. AC ve DC projeleri, kullanım amacı ve teknik gereksinimleri doğrultusunda ayrı değerlendirilir.
Şarj süresi; cihazın kapasitesiyle birlikte aracın desteklediği güç, bataryanın mevcut doluluğu ve diğer teknik koşullardan etkilenir. Bu nedenle istasyonun üzerinde yazan güç değeri, her oturumda sürekli aynı enerji aktarımının gerçekleşeceği anlamına gelmez.
AC projelerinin değerlendirilmesi
AC projelerinde araçların park süresi, konumun günlük kullanım biçimi, aynı anda hizmet verilecek araç sayısı ve bağlantı kapasitesi önem taşır.
Konut çevresi, iş yeri, otel veya uzun süreli otopark gibi kullanım senaryolarında hizmet ihtiyacı farklılaşabilir. Proje bütçesi, cihazların yanında saha hazırlığını, elektrik altyapısını, kurulum ve işletme gereksinimlerini de içerir.
DC projelerinin değerlendirilmesi
DC projelerinde daha kısa duruşlarla enerji ihtiyacının karşılanması hedeflenebilir. Bu hizmet biçimi; bağlantı gücü, saha erişimi, araçların şarj kabul kapasitesi, güç paylaşımı ve bakım ihtiyaçlarıyla birlikte ele alınır.
Birden fazla soketin aynı güç altyapısını paylaştığı projelerde, toplam kapasite ile soket başına anlık sunulabilecek güç açık biçimde ayrıştırılır.
Finansman tasarımına etkisi
| Değerlendirme alanı | AC projelerinde ele alınan unsurlar | DC projelerinde ele alınan unsurlar |
|---|---|---|
| Kullanım senaryosu | Daha uzun park süreleri ve düzenli yerel kullanım | Daha kısa duruşlar, yolculuk veya yoğun hizmet ihtiyacı |
| Teknik kapasite | Araçların AC kabul kapasitesi ve saha bağlantısı | Araçların DC kabul kapasitesi, bağlantı ve güç paylaşımı |
| Kurulum bütçesi | Cihaz adedi, kablolama, saha ve bağlantı işleri | Güç altyapısı, donanım, saha ve ilgili elektrik işleri |
| İşletme analizi | Park süresi, enerji satışı ve kullanım düzeni | Oturum yoğunluğu, enerji satışı, güç kullanımı ve bakım |
| Birim yapısı | Projenin toplam bütçesi ve hak dağılımına göre | Projenin toplam bütçesi ve hak dağılımına göre |
Bu karşılaştırma, teknik seçimin finansman ve işletme modeliyle birlikte yapılmasını sağlar. Her AC projesinin aynı maliyette veya her DC projesinin aynı gelir potansiyelinde olduğu varsayılmaz.
Birim sayısının belirlenmesi
Toplam yatırım birimi sayısı, projenin finansman yapısına göre tanımlanır. Her projede 20.000 birim kullanılması veya birim fiyatının 1 dolar olması zorunlu değildir.
Toplam birim sayısı, birim bedeli ve temsil edilen ekonomik hak birlikte açıklanır. Kullanıcının karşılaştırma yapabilmesi için yalnızca birim fiyatı değil, projenin toplam finansman tutarı ve hak dağılımı da görünür olur.
AC veya DC niteliği, yatırımcının temel hak tanımını değiştirmez. Her iki modelde de katılım, ilgili projenin açıklanmış dağıtılabilir net kâr yapısına dayanır.
19.8 Örnek Model: 20.000 Dolarlık Proje ve 20.000 Yatırım Birimi
Aşağıdaki senaryo, birim, ücret ve katılım oranı hesaplamasını göstermek amacıyla hazırlanmıştır. Tutarlar açıklayıcıdır; belirli bir istasyonun piyasa maliyetini veya beklenen gelirini temsil etmez.
Örnekte projenin ilk satıştan toplayacağı toplam brüt kaynak 20.000 ABD doları olarak kabul edilir. Bu tutar, ilk satış platform komisyonunu da içeren finansman hedefidir.
Temel birim yapısı
| Parametre | Örnek değer |
|---|---|
| Toplam brüt finansman hedefi | 20.000 USD |
| Toplam yatırım birimi | 20.000 |
| Birim ilk satış bedeli | 1 USD |
| İlk satış platform komisyonu | %3 |
| Birimlerin ekonomik yapısı | Eşit katılım hakkı |
Örnekte 20.000 birimin tamamının ihraç edilerek hak sahiplerine tahsis edildiği ve tüm birimlerin aynı ekonomik hakları taşıdığı varsayılır.
İlk satış komisyonu ve proje kaynağı
İlk satış platform komisyonu:
20.000 USD × %3 = 600 USD
Komisyon sonrasında proje bütçesine kalan kaynak:
20.000 USD − 600 USD = 19.400 USD
| Kaynak dağılımı | Tutar |
|---|---|
| Toplam satış tutarı | 20.000 USD |
| İlk satış platform komisyonu | 600 USD |
| Diğer maliyetler öncesinde projeye kalan kaynak | 19.400 USD |
19.400 dolar, açıklanan bütçe kapsamında kurulum ve diğer proje ihtiyaçlarına ayrılabilecek tutardır. Ödeme, dönüşüm, ağ veya başka işlem maliyetleri bulunuyorsa bunlar da bütçede ayrıca dikkate alınır.
Komisyonun kaynak içinden karşılanması, yatırımcıya tahsis edilen birim sayısını kendiliğinden azaltmaz. Örnekte 1.000 birim edinen yatırımcı, toplam 20.000 birimin %5’ini taşır.
Kurulum için net 20.000 dolar gereken durum
İstasyonun kurulum ve proje ihtiyaçları için komisyon sonrasında net 20.000 dolar kalması gerekiyorsa, brüt finansman hedefi daha yüksek olmalıdır.
Yalnızca %3 ilk satış komisyonunun dikkate alındığı hesapta:
Gerekli brüt finansman = 20.000 USD / 0,97 ≈ 20.618,56 USD
Bu senaryoda toplam birim sayısı veya birim bedeli, gerekli brüt tutarla uyumlu kurulur. Diğer maliyetlerin de karşılanması gerekiyorsa bunlar ayrıca hesaba katılır.
Bu ayrım, “20.000 dolarlık proje” ifadesinin toplam fonlama hedefini mi, yoksa kurulum için gereken net kaynağı mı anlattığını açık hâle getirir.
Yatırımcıların katılım oranı
20.000 eşit birim üzerinden:
| Sahip olunan birim | Toplam haklar içindeki oran |
|---|---|
| 1 birim | %0,005 |
| 100 birim | %0,5 |
| 1.000 birim | %5 |
| 2.000 birim | %10 |
Bu oranlar, birimlerin temsil ettiği ekonomik katılımı gösterir. İstasyonun dönemsel kârını veya yatırımcının yıllık getirisini ifade etmez.
Dağıtım hesabının gösterilmesi
Gelir tahmini oluşturmadan paylaşım yöntemini açıklamak için, dağıtıma ayrılmış her 100 dolar üzerinden hesap yapılabilir:
| Sahip olunan birim | Dağıtıma ayrılan her 100 USD içindeki pay |
|---|---|
| 1 birim | 0,005 USD |
| 100 birim | 0,50 USD |
| 1.000 birim | 5 USD |
| 2.000 birim | 10 USD |
Buradaki 100 dolar, yalnızca paylaşım hesabının referansıdır. Aylık dağıtımın bu tutarda gerçekleşeceğine ilişkin bir varsayım içermez.
Hesaplama hassasiyeti ve küsuratların işlenmesi, kullanılan sözleşmenin kurallarıyla yönetilir. Ekrandaki gösterim yuvarlaması ile yatırımcının kayıtlı hakkı birbirinden ayrılır.
Örnekte ABD doları hesaplama birimi olarak kullanılmıştır. Gerçek projelerde tahsilat, raporlama ve dağıtım para birimleriyle bunlar arasındaki dönüşüm esasları proje koşullarında açıklanır.
19.9 Yatırım Haklarının Süresi ve Faaliyet Ömrü
eBattery’nin benimsediği modelde yatırımcının ekonomik katılımı, ilgili istasyon projesinin faaliyet ömrü boyunca devam edecek şekilde kurgulanır.
Faaliyet ömrü, başlangıçta kurulan tek bir cihazın teknik ömrüyle sınırlı değerlendirilmez. Proje; bakım, ekipman yenileme ve uygun koşullarda taşıma yoluyla hizmet üretmeye devam edebilir.
Bu nedenle yatırım birimi, belirli bir cihaz seri numarasının çalıştığı süreye bağlı geçici bir hak olarak ele alınmaz. Hak, proje belgelerinde tanımlanan faaliyet ilişkisine dayanır.
Hak sahipliğinin devam ettiği dönem
Yatırımcı, birimi elinde bulundurduğu ve ilgili dönem için açıklanan hak sahipliği koşullarını karşıladığı sürece dağıtım hesabına katılır.
Birim devredildiğinde sonraki dönemlere ilişkin haklar, devir koşullarına göre yeni hak sahibine geçer. Devirden önce kesinleşmiş dağıtımların durumu da aynı kurallarla yönetilir.
Geçici bakım, arıza veya hizmet kesintisi, birimleri kendiliğinden sona erdirmez. Bu dönemlerin gelir ve gider üzerindeki etkisi proje raporlarına yansır.
Vade ve anapara ilişkisi
Modelin temel ekonomik yapısı, faaliyet sonucuna katılımdır. İlk satış bedeli, belirli bir tarihte aynı tutarın geri ödeneceğine ilişkin otomatik bir alacak olarak değerlendirilmez.
Yatırımcı açısından ikinci el devir, uygun alıcı ve işlem koşulları oluştuğunda kullanılabilecek bir çıkış yoludur. Satış bedeli piyasa koşullarıyla oluşur.
Zorunlu sona erme
Faaliyet ömrü boyunca işletme hedefi, sınırsız veya kesintisiz faaliyet garantisi oluşturmaz. Projenin devamının hukuken, teknik olarak veya ekonomik olarak mümkün olmaması durumunda uygulanacak sona erme hükümleri, proje belgelerinde açıklanır.
Bu hükümler; mevcut yükümlülüklerin ele alınmasını, hak sahiplerinin bilgilendirilmesini, kayıtların korunmasını ve varsa kalan değerlere ilişkin işlemlerin uygulanabilir hukuk ve sözleşme düzenine göre yürütülmesini kapsar.
19.10 Fiziksel İstasyon Satışı ile Yatırım Birimi Devrinin Ayrımı
eBattery modelinde fiziksel istasyonun satışı ile yatırım biriminin devri farklı işlemlerdir.
Fiziksel istasyonun olağan ticari satışa konu edilmemesi, modelin temel ilkelerindendir. Amaç, istasyonun hizmet üretmeye ve faaliyet sonucunu hak sahipleriyle paylaşmaya devam etmesidir.
Yatırım biriminin ikinci elde devri ise bu faaliyet sürerken ekonomik hak sahibinin değişmesini sağlar.
Yatırım birimi devrinde değişen unsur
Bir devir işleminde belirli sayıdaki yatırım birimi, uygun alıcıya aktarılır. Birimlerin toplam proje içindeki ekonomik kapsamı korunur; ilgili birimlerin hak sahibi değişir.
Bu işlem:
İstasyonun fiziksel olarak satılması anlamına gelmez.
eBattery’nin işletme sorumluluğunu kendiliğinden değiştirmez.
İstasyonun lisans veya saha kullanım ilişkisinin devrini oluşturmaz.
Projenin şarj faaliyetinden elde ettiği gelir olarak kaydedilmez.
İkinci el satış bedeli, devreden yatırımcıyla yeni katılımcı arasındaki işlemin karşılığıdır. Desteklenen satışlarda %1 platform komisyonu, açıklanan işlem koşullarına göre uygulanır.
Hizmetin devamlılığı
Birimlerin el değiştirmesi sırasında istasyonun normal hizmet faaliyetinin sürmesi esas alınır. Sürücülerin şarj deneyimi, yatırımcılar arasındaki devir işlemlerinden bağımsız yürütülür.
Dönemsel hak sahipliği kayıtları ise işlem zamanıyla uyumlu güncellenir. Kesinleşmiş dağıtım hakkı, bekleyen dağıtım ve sonraki dönem hakkı birbirinden ayrılır.
Donanım yenilemesinin kapsamı
Arızalı veya ekonomik ömrünü tamamlamış bir cihazın değiştirilmesi, fiziksel istasyon projesinin ticari olarak satılmasıyla aynı işlem değildir. Eski ekipmanın geri kazanımı veya tasfiyesi, yenileme faaliyetinin parçası olabilir.
Bu süreçte oluşan maliyetler ve varsa ilgili gelirler proje kayıtlarına işlenir. Projenin ekonomik kapsamını etkileyen değişiklikler, hak sahiplerine açıklanan kurallar doğrultusunda yönetilir.
19.11 Yenileme, Taşıma ve Hakların Devamlılığı
Uzun vadeli şarj işletmeciliği, fiziksel altyapının değişen koşullara uyarlanmasını gerektirir. eBattery’nin modeli, bu değişimleri yatırımcı haklarıyla bağlantısı korunarak yönetmeyi esas alır.
Cihaz yenileme
Yenileme ihtiyacı; teknik arıza, yedek parça erişimi, verimlilik, güvenlik veya ekonomik ömür nedeniyle oluşabilir.
Yeni ekipman seçilirken mevcut saha, elektrik bağlantısı, araç uyumluluğu ve kullanım ihtiyacı değerlendirilir. Değişikliğin maliyeti ve beklenen hizmet etkisi proje kaydında açıklanır.
Yenileme rezervinden karşılanan harcamalar, rezerv hareketleriyle birlikte izlenir. Başka bir finansman kaynağı kullanılması gerekiyorsa bunun koşulları ve mevcut haklar üzerindeki etkisi ayrıca ele alınır.
İstasyonun taşınması
Saha sözleşmesinin sona ermesi, erişim koşullarının değişmesi veya mevcut konumun kullanılamaz hâle gelmesi durumunda taşıma seçeneği değerlendirilebilir.
Taşıma kararı, yeni konumun uygunluğu, izinleri, bağlantı kapasitesi ve ekonomik koşulları üzerinden incelenir. Önceki sahadaki hakların kapatılmasıyla yeni sahadaki faaliyet koşullarının kurulması birlikte planlanır.
Proje geçmişi, önceki ve yeni konum arasındaki bağlantıyı korur. Taşıma sürecinde oluşan hizmet kesintisi ve maliyetler ilgili dönem raporlarına yansır.
Birimlerin ve katılım oranlarının korunması
Yenileme veya taşıma, mevcut yatırım birimlerinin kendiliğinden iptal edilmesine ya da katılım oranlarının sessizce değiştirilmesine yol açmaz.
İlave birim ihracı, yeni borçlanma veya ekonomik hakları etkileyen başka bir işlem, olağan teknik güncellemeden ayrı değerlendirilir. Bu tür işlemler, proje belgelerinde tanımlanan yetki, bilgilendirme ve gerekli onay süreçlerine tabidir.
Yatırımcının haklarıyla fiziksel hizmetin devamlılığı arasındaki bağ, değişiklik kayıtlarında açık biçimde gösterilir.
Olay bazlı kayıt
Her önemli yenileme veya taşıma işlemi için değişikliğin nedeni, tarihi, maliyeti, etkilenen varlıklar ve işletmeye dönüş durumu kaydedilir.
Böylece yatırımcı, dönem sonuçlarındaki bir değişimin nedenini anlayabilir. Daha düşük bir dağıtımın bakım harcamasından mı, kullanım azalmasından mı yoksa geçici kapanmadan mı kaynaklandığı ayrıştırılabilir.
19.12 Projenin Finansmandan İşletmeye Yaşam Döngüsü
eBattery’nin RWA modelinde proje, yatırım birimlerinin satışından önce başlayan ve işletme boyunca devam eden bir yaşam döngüsüne sahiptir.
Her aşama, bir sonraki aşamaya geçiş için gerekli bilgiyi ve sorumluluğu üretir. Finansman, kurulum ve işletme kayıtları aynı proje kimliği altında ilişkilendirilir.
| Aşama | Temel faaliyet | Oluşturulan kayıt veya sonuç |
|---|---|---|
| İhtiyacın belirlenmesi | Bölgesel talep ve mevcut hizmetin incelenmesi | Proje gerekçesi ve aday konum |
| Fizibilite | Saha, bağlantı, teknik kapasite ve maliyet analizi | Uygulanabilirlik ve bütçe değerlendirmesi |
| Proje yapısının kurulması | Mülkiyet, kullanım, işletme ve yatırım haklarının tanımlanması | Proje belgeleri ve sorumluluk düzeni |
| Dijital tanımlama | e-ID, birim yapısı ve ilgili sözleşmelerin ilişkilendirilmesi | Doğrulanabilir proje ve hak kaydı |
| Launchpad sunumu | Bilgilerin, bütçenin ve katılım koşullarının açıklanması | Yatırımcının inceleyebileceği proje görünümü |
| Finansman ve satış kapanışı | Uygun katılım, tahsis ve kaynak kullanım koşullarının kontrolü | Kesinleşen finansman ve hak sahipliği |
| Kurulum | Tedarik, saha işleri ve bağlantı süreçleri | Harcama belgeleri ve kurulum ilerlemesi |
| Devreye alma | Teknik, operasyonel ve veri akışı kontrolleri | Hizmete hazır istasyon |
| İşletme ve raporlama | Şarj hizmeti, gider takibi ve dönem hesabı | Faaliyet ve mali sonuçlar |
| Dağıtım ve devir | Haklara göre dağıtım ve desteklenen ikinci el işlemler | Güncel hak sahipliği ve işlem kayıtları |
| Yenileme ve devamlılık | Bakım, ekipman değişimi veya taşıma | Güncellenmiş fiziksel kapsam ve kesintisiz kayıt geçmişi |
Finansman kapanışının anlamı
Launchpad üzerinde katılım talebi oluşması, projenin kurulumunun tamamlandığı anlamına gelmez. Finansman kapanışı, açıklanan satış ve kaynak kullanım koşullarının karşılandığı aşamadır.
Başarılı ilk satış komisyonu bu işlemle ilişkilendirilir. Finansmanın tamamlanmaması veya projenin açıklanan koşullarla ilerleyememesi durumunda uygulanacak iade, iptal ve diğer süreçler katılım öncesinde sunulur.
Kaynağın kullanımı, bütçe ve proje aşamalarıyla ilişkilendirilir. Kurulum ödemeleri ve ilerleme kayıtları, yatırımcının fonlama sonrasındaki süreci takip etmesini sağlar.
Devreye alma ve gerçek faaliyet başlangıcı
Cihazların sahaya yerleştirilmesiyle istasyonun hizmete hazır olması farklı aşamalardır. Elektrik bağlantısı, gerekli izin ve kontroller, oturum yönetimi, ödeme akışı ve veri kayıtları birlikte doğrulanır.
İstasyonun hizmet vermeye başladığı tarih, işletme döneminin başlangıcı olarak kaydedilir. Kurulum aşamasındaki proje, faal istasyon performansına sahipmiş gibi raporlanmaz.
Düzenli işletme döngüsü
Faaliyet başladıktan sonra enerji ölçümleri, oturumlar, tahsilatlar ve giderler düzenli olarak işlenir. Aylık dönem hesabı hazırlanır, hak sahipliği koşulları uygulanır ve dağıtıma ayrılan tutar ilgili kayıtlara göre paylaştırılır.
İşletme sırasında ortaya çıkan bakım, düzeltme ve yenileme olayları aynı proje geçmişine eklenir. İkinci el işlem yapan kullanıcılar da bu geçmişi erişilebilir proje verileri üzerinden inceleyebilir.
Projenin yaşam döngüsü boyunca fiziksel durum, ekonomik sonuç ve dijital hak kaydı birlikte güncel tutulur. Bu bütünlük, eBattery’nin RWA modelinde yatırım katılımının dayandığı temel işletme düzenini oluşturur.
