7. Şarj ve Birleşik Ödeme - Lansman Sonrası, Entegrasyona Bağlı
Elektrikli araç kullanıcısı için şarj deneyimi, uygun istasyonu bulmakla başlayıp aracına enerji aldıktan ve ödediği tutarı gördükten sonra tamamlanır. Bu sürecin her adımı birbiriyle bağlantılıdır: doğru şarj noktasını seçmek, tarifeyi anlamak, ödeme yöntemini kullanmak, oturumu başlatmak, ilerlemeyi takip etmek ve işlem sonunda kayıtlara ulaşmak.
eBattery’nin birleşik şarj ve ödeme yaklaşımı, bu adımları ortak bir uygulama deneyiminde buluşturur. Kullanıcının haritada keşfettiği veya AI tarafından yolculuğuna eklenen bir istasyon, desteklenen entegrasyonlarda doğrudan şarj işleminin başlangıç noktası haline gelir. Böylece yolculuk planı, fiziksel hizmet ve ödeme kaydı arasında süreklilik kurulur.
Şarj ve birleşik ödeme modülü, lansman sonrasında operatör ve ödeme hizmeti entegrasyonlarıyla aşamalı olarak devreye alınacaktır. İşlem yapılabilen istasyonlar ve desteklenen işlevler uygulama içinde açıkça gösterilir. Her operatörün teknik kapasitesi, hizmet koşulları ve bulunduğu pazarın gereklilikleri, ilgili kullanım akışına yansıtılır.
Bu modelde kullanıcıya ortak bir deneyim sunulurken istasyonun işletmecisi, uygulanan tarife, tahsilatın durumu ve hizmet belgesi görünür kalır. Birleşik deneyimin değeri, farklı hizmetlerin ayrıntılarını anlaşılır ve yönetilebilir hale getirmesidir.
7.1 Şarj Oturumu Akışı
7.1.1 İstasyon keşfinden işlem yapılabilir şarj noktasına
Şarj oturumu, kullanıcının harita, favoriler, rota planı veya AI önerisi üzerinden bir istasyona ulaşmasıyla başlar. Desteklenen istasyonun detay ekranı, keşif sırasında incelenen bilgileri işlem akışına taşır.
Kullanıcı istasyonun konumunu ve operatörünü gördükten sonra aracına uygun şarj noktasını seçer. Aynı lokasyonda farklı güç seviyelerine, soketlere ve kullanım durumlarına sahip birden fazla ünite bulunabileceği için seçim, kullanılacak fiziksel noktayı açıkça tanımlamalıdır.
İstasyonun desteklediği yönteme göre bu eşleştirme, uygulamadaki ünite seçimi, cihaz üzerindeki tanımlayıcı veya QR kod üzerinden yapılabilir. İşlem öncesinde ekranda görülen ünite ve soket bilgisiyle kullanıcının bağlandığı cihazın eşleşmesi sağlanır.
Bu aşamada kullanıcıya şu bilgiler sunulur:
İstasyon ve operatör adı.
Kullanılacak şarj ünitesi veya bağlantı noktası.
Soket tipi ve araçla uyumluluk.
İlgili noktada sunulan şarj gücü.
Erişilebilen güncel kullanım durumu.
Uygulanacak tarife ve ödeme seçenekleri.
Oturumu başlatmak için gerekli bağlantı adımları.
Kablo bağlantısının ve uygulama üzerinden yetkilendirmenin sırası, cihazın çalışma biçimine göre değişebilir. eBattery, ilgili istasyonun desteklediği işlem sırasını kullanıcıya adım adım gösterir.
7.1.2 İşlem öncesinde fiyatın ve hizmet koşullarının gösterilmesi
Kullanıcı, şarjı başlatmadan önce kendisine uygulanacak fiyatlandırmayı görebilmelidir. İstasyon keşfi sırasında sunulan fiyat bilgisi, işlem aşamasında ilgili soket, hizmet ve ödeme kanalı için yeniden değerlendirilir.
Tarife yapısı, ülkeye ve hizmet modeline göre farklı bileşenler içerebilir. Enerji başına ücretin yanında, ilgili pazarda ve hizmette uygulanabilen süre, oturum veya kullanım sonrası ücretler bulunabilir. Bu bileşenlerin hangi koşulda devreye girdiği açıkça gösterilir.
| Tarife bilgisi | Kullanıcıya sağladığı açıklık |
|---|---|
| Enerji birim fiyatı | Alınan enerji için uygulanacak bedeli gösterir |
| Para birimi | İşlemin hangi para birimiyle fiyatlandırıldığını belirtir |
| Vergi bilgisi | Gösterilen fiyatın vergi kapsamını açıklar |
| Varsa ek ücretler | Oturum, süre veya diğer uygulanabilir kalemleri gösterir |
| Zamana bağlı koşullar | Belirli saatlerde veya kullanım aşamalarında değişen fiyatları açıklar |
| İndirim ve kampanyalar | Kullanıcıya uygulanabilen avantajların kapsamını gösterir |
| Ön provizyon bilgisi | Gerektiğinde kartta geçici olarak ayrılacak tutarı açıklar |
eBattery üzerinden sunulan tarife, kullanıcının bu işlemde ödeyeceği koşulları esas alır. Operatörün başka bir satış kanalındaki üyelik veya kampanya fiyatı, aynı koşullar sağlanmadan kullanıcının işlemine uygulanmış gibi gösterilmez.
Kullanıcı bir şarj hedefi üzerinden ilerliyorsa tahmini toplam tutar da hesaplanabilir. Bu tahmin, planlanan enerji miktarına ve bilinen ücret bileşenlerine dayanır. İşlem sonunda oluşacak tutar ise gerçekleşen kullanım kayıtları üzerinden belirlenir.
Tarife zaman dilimlerine göre değişiyorsa bu yapı başlangıçta açıklanır. Böylece kullanıcı, şarjın farklı saat aralıklarına uzamasının maliyeti nasıl etkileyebileceğini anlayabilir.
7.1.3 Ödeme yönteminin seçilmesi ve başlatma talebi
Kullanıcı, ilgili işlem için desteklenen ödeme yöntemini seçer ve gösterilen koşulları inceleyerek şarjı başlatır.
Bu aşamada ödeme hizmeti sağlayıcısının gerektirdiği doğrulama veya ön provizyon adımı uygulanabilir. Ödeme hazırlığı tamamlandıktan sonra şarj başlatma talebi operatörün sistemine iletilir.
Başlatma talebinin alınmasıyla cihazın oturumu başlatması farklı aşamalardır. Operatör sistemi talebi kabul etmiş olsa bile cihazın bağlantıyı doğrulaması ve şarj sürecine geçmesi zaman alabilir. OCPI’nin komut modeli de ilk sistem yanıtıyla şarj noktasından daha sonra gelen işlem sonucunu ayrı ele alır.
eBattery’nin kullanıcı akışı bu ayrımı korur. “Başlatma talebi gönderildi” durumu, gerekli doğrulama gelmeden “Şarj başladı” şeklinde gösterilmez.
Kullanıcı, bekleme sırasında hangi aşamada olduğunu görebilir. Bağlantının tamamlanması gerekiyorsa ilgili yönlendirme sunulur; işlem sonuçlandığında oturum ekranına geçilir.
7.1.4 Oturum durumlarının anlaşılır biçimde sunulması
Şarj oturumunun durumu, kullanıcının teknik mesajları yorumlamasını gerektirmeyecek bir dille gösterilir.
| Oturum aşaması | Kullanıcının gördüğü anlam |
|---|---|
| Hazırlanıyor | Şarj noktası, ödeme yöntemi ve bağlantı koşulları kontrol ediliyor |
| Başlatma bekleniyor | Talep iletildi; cihaz veya operatör doğrulaması bekleniyor |
| Oturum etkin | Şarj oturumu açıldı; mevcut enerji aktarım durumu izleniyor |
| Enerji aktarımı beklemede | Oturum sürüyor ancak o anda enerji aktarımı gerçekleşmiyor |
| Durdurma bekleniyor | Sonlandırma talebi gönderildi; işlemin tamamlanması bekleniyor |
| Şarj tamamlandı | Oturumun sona erdiği doğrulandı |
| İşlem değerlendiriliyor | Eksik veya gecikmiş kayıtların doğrulanması sürüyor |
Bir oturum etkin durumdayken anlık güç geçici olarak sıfıra düşebilir. Araç veya istasyon kaynaklı bekleme durumları, mümkün olan veri ayrıntısıyla kullanıcıya açıklanır. Güç değerinin tek başına sıfır olması, oturumun kesin olarak kapandığı anlamında kullanılmaz.
Şarj ve ödeme durumları da ayrı izlenir. Kullanıcı “Şarj tamamlandı” bilgisini görürken nihai ücretin hesaplanması kısa süre daha devam edebilir. Bu durumda hizmetin durumu ve mali işlemin durumu kendi başlıkları altında gösterilir.
7.1.5 Devam eden şarjın takip edilmesi
Oturum ekranı, kullanıcının işlemin ilerleyişini görebileceği merkezi alanı oluşturur.
Entegrasyonun sağladığı kapsamda şu bilgiler sunulur:
Başlangıç zamanı ve geçen süre.
Oturumda ölçülen enerji miktarı.
Paylaşılıyorsa anlık şarj gücü.
Güncel veya tahmini işlem tutarı.
Kullanılan ünite ve soket bilgisi.
Oturumun mevcut durumu.
Son veri güncellemesinin zamanı.
Şarjı sonlandırma işlemi.
Batarya yüzdesi, istasyon veya araç bağlantısı tarafından güvenilir biçimde iletildiğinde gösterilir. Yalnızca verilen enerji miktarından hareketle kesin batarya yüzdesi üretilmez.
Benzer şekilde kalan şarj süresi de uygun veri ve hesaplama desteği bulunduğunda tahmin olarak sunulur. Aracın şarj davranışı ve güç seviyesi oturum boyunca değişebileceği için tahmin güncellenebilir.
AI rota planıyla başlatılan bir yolculukta, önerilen şarj hedefi oturumun bağlamına eklenebilir. Ancak uygulamada bir hedef gösterilmesiyle cihazın o hedefte otomatik durdurulabilmesi ayrı yeteneklerdir. Otomatik durdurma, yalnızca ilgili istasyon ve entegrasyon bu işlevi desteklediğinde etkinleştirilir.
7.1.6 Oturumun sonlandırılması ve işlem özeti
Kullanıcı uygulama üzerinden durdurma talebi gönderdiğinde eBattery, operatörün sonlandırma sonucunu takip eder. Ekrana dokunulduğu an ile fiziksel oturumun kapanması arasındaki süreç görünür tutulur.
Şarj tamamlandığında kullanıcıya gerçekleşen hizmetin özeti sunulur. Enerji miktarı, oturum süresi, ücret bileşenleri ve ödeme durumu ilgili kayıtlarla eşleştirilir.
Bazı hizmetlerde şarjın bitmesiyle bağlantının veya park kullanımının sona ermesi aynı anda gerçekleşmeyebilir. İlgili pazarda uygulanabilen kullanım sonrası ücretler varsa bunların hangi koşulda devam ettiği başlangıçta ve oturum sonunda açıklanır.
Bağlantı kesintisi veya geciken operatör yanıtı durumunda sistem son bilinen bilgiyi gösterir ve durumu yeniden doğrular. Sonucu belirsiz bir işlem, yalnızca yanıt alınamadığı için tamamlanmış ya da iptal edilmiş kabul edilmez.
Kullanıcı açısından amaç, oturumun her aşamasında üç sorunun cevabını görebilmektir: Şarj devam ediyor mu, ödeme hangi durumda ve gerekirse hangi işlem yapılmalı?
7.2 Cüzdan ve Uygulama İçi Ödeme
7.2.1 Cüzdanın ürün içindeki işlevi
eBattery cüzdanı, kullanıcının şarj ödemelerini ve ilgili kullanım haklarını ortak bir alandan yönetmesini sağlayan uygulama katmanıdır.
Bu alanda desteklenen ödeme yöntemleri, işlem geçmişi, kullanılabilir Şarj Kredisi ve ilgili ödeme hareketleri bir araya gelir. Kullanıcı, bir oturum başlatırken hangi yöntemden ödeme yapacağını ve varsa hangi avantajın uygulanacağını görebilir.
Cüzdan deneyimi, farklı değer türlerinin anlamını koruyarak tasarlanır. Kartla ödeme, ön ödemeli parasal bakiye ve sadakat programından gelen kullanım hakkı farklı işlevlere sahiptir. Bunların aynı ekranda görünmesi, aynı koşullarla kullanılabilecekleri anlamına gelmez.
Ön ödemeli bakiye sunulan pazarlarda bu işlev; para kabulü, fonların tutulması, kullanım ve iade süreçlerini kapsayan uygun ödeme hizmeti yapısıyla devreye alınır. Kullanıcıya bakiyenin hangi hizmette ve hangi koşullarla kullanılabildiği gösterilir.
7.2.2 Yetkili ödeme hizmeti sağlayıcılarıyla çalışma
Ödeme altyapısı, faaliyet gösterilen pazardaki yetkili hizmet sağlayıcılarla kurulur. Kart kabulü, doğrulama, tahsilat ve gerektiğinde elektronik para işlevleri, ilgili kuruluşun yetki kapsamıyla eşleştirilir.
Türkiye’de ödeme kuruluşları ve elektronik para kuruluşlarının faaliyetleri TCMB’nin düzenleme ve denetim alanındadır; ilgili kuruluşlar için faaliyet izni gereklilikleri bulunur. Bu nedenle eBattery’nin ödeme deneyimi, sunulan işlevin hukuki niteliğine uygun hizmet sağlayıcı ve sözleşme yapısıyla geliştirilir.
Bu yaklaşımda eBattery, uygulama deneyimini ve şarj işlemiyle ödeme arasındaki bağlantıyı yönetir. Fonların kabulü, saklanması veya transferi gibi faaliyetler ise ilgili yetkilendirme ve hizmet modeline göre yürütülür.
Kullanıcının işlem sırasında hangi kuruluş üzerinden ödeme yaptığı ve hizmete ilişkin sorumlulukların nasıl dağıldığı erişilebilir biçimde açıklanır.
7.2.3 Kartla ödeme ve ödeme bilgilerinin korunması
Kartla ödeme akışında, ödeme sağlayıcısının güvenli bileşenleri ve desteklediği tokenizasyon yöntemi esas alınır. Tokenizasyon, kart bilgilerinin tekrar eden işlemlerde kullanılabilmesini sağlayan bir referans üzerinden yönetilmesine yardımcı olur ve uygulamanın kendi sistemlerinde tuttuğu kart verisini azaltır. PCI Security Standards Council, tokenizasyon çözümlerini bu amaçla ele alır.
Kullanıcı, desteklenen kartını kayıtlı ödeme yöntemi olarak seçebilir. Uygulama içinde kartı tanımaya yetecek maskelenmiş bilgiler gösterilir; hassas ödeme verileri AI sohbeti, bildirimler veya genel işlem kayıtlarına taşınmaz.
Kart güvenlik kodlarının işlem yetkilendirmesinden sonra saklanmaması, PCI DSS’in temel kurallarından biridir. eBattery’nin ödeme tasarımı bu ayrımı gözetir; kartın kayıtlı olması, güvenlik kodunun uygulamada tutulması şeklinde uygulanmaz.
Ödeme sağlayıcısının veya bankanın gerektirdiği ek doğrulamalar ilgili işlem sırasında uygulanır. Kullanıcı, onay verdiği işlemin kapsamını ve tutar bilgisini görebilir.
7.2.4 Ön provizyon ve nihai tahsilatın ayrılması
Şarj hizmetinde toplam kullanım çoğu zaman oturum başlamadan kesinleşmez. Bu nedenle desteklenen ödeme modelinde karttan ön provizyon alınabilir.
Ön provizyon, ödeme için belirli bir tutarın geçici olarak ayrılmasıdır. Nihai hizmet bedeli, gerçekleşen oturumun kayıtlarıyla belirlenir. Kullanıcıya gösterilen işlem geçmişinde bu iki aşama ayrı anlamlarıyla yer alır.
Örneğin tamamen açıklayıcı bir senaryoda, oturum öncesinde kartta 500 TL tutarında ön provizyon ayrıldığını ve gerçekleşen şarj bedelinin 360 TL olduğunu düşünelim. Desteklenen ödeme akışında 360 TL nihai tahsilata dönüştürülür; kalan provizyon tutarının serbest bırakılması ilgili sağlayıcı ve banka süreçleri üzerinden yürütülür.
Uygulama, provizyonu ikinci bir şarj harcaması olarak toplamaz. Kullanıcı hem hizmet bedelini hem de provizyonun durumunu görebilir.
Oturum hiç başlamadıysa veya işlem iptal edildiyse ödeme kaydı gerçek hizmet durumuyla karşılaştırılır. Provizyonun çözülmesi ile tahsil edilmiş bir tutarın iadesi farklı işlemler olarak takip edilir. Banka hesabına yansıma zamanı da bu süreçlerin kendi koşullarına bağlıdır.
7.2.5 Şarj Kredisi’nin ödeme deneyimine bağlanması
ŞK — Şarj Kredisi, eBattery’nin sadakat yapısıyla şarj hizmetleri arasında bağ kuran kullanım hakkıdır. Desteklenen istasyon ve kampanyalarda, gösterilen koşullar doğrultusunda şarj maliyetine katkı sağlayabilir.
Kullanıcı, ödeme öncesinde mevcut Şarj Kredisi’nin ilgili işlemde kullanılıp kullanılamadığını ve sağlayacağı karşılığı görebilir. Geçerli istasyonlar, kullanım sınırları, varsa son kullanım tarihi ve diğer koşullar bu aşamada açıklanır.
Şarj Kredisi’nin ödeme deneyimindeki yeri şu ilkelerle tanımlanır:
Kullanım, ilgili hizmet ve kampanya kapsamıyla sınırlıdır.
İşleme uygulanacak karşılık ödeme öncesinde gösterilir.
Kullanılan ve kalan Şarj Kredisi ayrı izlenir.
Şarj Kredisi nakde veya kripto varlığa çevrilemez.
EP ile Şarj Kredisi arasında karşılıklı dönüşüm bulunmaz.
EP satın alınamaz ve oyun içi ilerleme yapısındaki işlevini korur.
Örneğin, yalnızca hesaplama mantığını göstermek amacıyla 30 kWh enerjinin vergiler dahil 12 TL/kWh üzerinden fiyatlandığı ve başka ücret bulunmadığı bir oturumu ele alalım. Hizmet bedeli 360 TL olur. Kullanıcının uygun Şarj Kredisi’nin bu işlemde 60 TL avantaj sağladığı varsayılırsa karttan tahsil edilecek tutar 300 TL olarak gösterilir.
| İşlem kalemi | Açıklayıcı örnek |
|---|---|
| Şarj hizmet bedeli | 360 TL |
| Uygulanabilir Şarj Kredisi avantajı | −60 TL |
| Karttan tahsil edilecek tutar | 300 TL |
Bu örnekteki fiyat ve avantaj tutarları açıklama amaçlıdır. Şarj Kredisi miktarı ile işlemdeki kullanım karşılığı, ilgili programın gösterilen kurallarıyla belirlenir.
Böylece kullanıcı hem aldığı hizmetin bedelini hem de sadakat programından elde ettiği faydayı ayrı ayrı görebilir.
7.2.6 Çoklu pazar ve para birimi yaklaşımı
eBattery’nin küresel ürün yaklaşımı, ödeme deneyiminin farklı ülkelerin para birimleri ve hizmet koşullarıyla çalışabilmesini gerektirir.
İşlem, ilgili hizmetin para birimiyle kaydedilir. Kullanıcıya ayrıca başka bir para biriminde bilgilendirici karşılık sunuluyorsa kullanılan kurun niteliği ve bu değerin tahmin olduğu açıklanır. Kartı çıkaran kuruluşun uyguladığı döviz kuru veya ek ücret, eBattery’nin gösterdiği bilgilendirici karşılıktan farklı olabilir.
Farklı para birimlerindeki geçmiş işlemler de kendi tutarlarıyla korunur. Ortak para biriminde raporlama yapıldığında dönüşüm yöntemi anlaşılır biçimde belirtilir.
Web2 şarj ve ödeme akışı, kullanıcının kripto varlık sahibi olmasını gerektirmeden çalışacak şekilde kurgulanır. İlerleyen Web3 hizmetlerindeki hesap ve ödeme işlevleri, kendi erişim ve uygunluk koşullarıyla bu deneyime bağlanır. Şarj Kredisi, oyun puanları ve Web3 varlıkları kendi kullanım amaçlarıyla tanımlanır.
7.3 Operatör Entegrasyon Modeli
7.3.1 Hizmetin arkasındaki roller
Birleşik şarj deneyimi, farklı tarafların aynı işlem üzerinde koordineli çalışmasına dayanır. İstasyonu işleten kuruluş, kullanıcıya erişim sağlayan uygulama ve ödemeyi işleyen kuruluş farklı görevler üstlenebilir.
| Rol | Temel sorumluluk |
|---|---|
| Şarj noktası operatörü — CPO | İstasyonun işletilmesi, cihaz durumu ve şarj hizmetinin yürütülmesi |
| Mobilite hizmet sağlayıcısı — eMSP | Kullanıcının anlaşmalı ağlara erişimi, yetkilendirme ve ortak kullanım deneyimi |
| Ödeme hizmeti sağlayıcısı | Yetkisi kapsamındaki doğrulama, tahsilat ve diğer ödeme işlemleri |
| eBattery uygulama ve entegrasyon katmanı | Keşif, planlama, oturum deneyimi ve ilgili kayıtların kullanıcıya sunulması |
eBattery, üçüncü taraf ağlarla çalışırken kullanıcı erişimi ve uygulama deneyimini ilgili operatör anlaşması çerçevesinde sağlar. Kendi şarj altyapısında işletmeci rolünü üstleneceği aşamada ise gerekli lisans ve yetkilendirmelerle operasyonel sorumluluklarını da yürütür.
Bu rollerin açık tanımlanması, teknik bağlantının yanında hizmet kalitesi, fiyatlandırma, faturalandırma ve destek süreçlerinin de doğru kurulmasını sağlar.
7.3.2 Doğrudan bağlantı ve dolaşım ağları
Operatörlere erişim, doğrudan entegrasyonlar veya şarj dolaşım ağları üzerinden kurulabilir.
Doğrudan bağlantıda eBattery ile ilgili operatör arasında teknik ve ticari ilişki oluşturulur. Dolaşım modelinde ise birden fazla ağın erişim ve veri paylaşımı ortak bir yapı üzerinden sağlanabilir.
OCPI — Open Charge Point Interface, şarj operatörleriyle mobilite hizmet sağlayıcıları arasındaki bu iletişim için geliştirilmiş açık bir protokoldür. EVRoaming Foundation, OCPI’nin hem doğrudan bağlantıları hem de dolaşım merkezleri üzerinden çalışmayı desteklediğini açıklar.
eBattery’nin entegrasyon yaklaşımı; operatörün kullandığı standart, desteklediği modüller ve hizmet verdiği pazarla uyumlu bağlantı kurmaya dayanır. Standart protokoller önceliklendirilirken gerektiğinde operatöre özgü arayüzler ortak veri yapısına uyarlanır.
Teknik bağlantı, ticari erişim koşullarıyla birlikte tamamlanır. Bir operatörün veri paylaşabilmesiyle kullanıcı adına şarj başlatma ve tahsilat yapılabilmesi farklı yetkilendirme düzeyleri gerektirebilir.
7.3.3 İstasyon verisi, oturum yönetimi ve mali kayıtlar
Operatör entegrasyonu, istasyonların haritada görünmesinden tamamlanan hizmetin mali kayıtlarına kadar uzanır.
Temel bağlantı alanları şunlardır:
İstasyon, ünite ve soket bilgilerinin alınması.
Desteklendiğinde güncel kullanım durumunun paylaşılması.
Kullanıcıya uygulanacak tarifelerin iletilmesi.
Şarj yetkilendirmesi ve uzaktan başlatma–durdurma.
Oturum boyunca kullanım verilerinin güncellenmesi.
Oturum sonunda gerçekleşen hizmet kaydının alınması.
Düzeltme ve mutabakat bilgilerinin eşleştirilmesi.
OCPI; konum, tarife, oturum, uzaktan komut ve şarj detay kayıtları gibi alanlarda veri alışverişi sağlar. Her operatör bağlantısında kullanılabilir kapsam, desteklenen modüller ve karşılıklı entegrasyon üzerinden belirlenir.
Tamamlanan şarjın ayrıntıları için kullanılan CDR — Charge Detail Record, enerji, süre ve ücretlendirme verilerinin ilişkilendirilmesine yardımcı olur. Bu kayıt, uygulamanın işlem özeti ve taraflar arası hesaplaşma açısından önemli bir girdidir. Kullanıcıya sunulacak mali belge ise ilgili hizmet ve faturalandırma düzeni içinde ayrıca ele alınır.
7.3.4 OCPP’nin altyapıdaki yeri
OCPP — Open Charge Point Protocol, fiziksel şarj istasyonlarıyla şarj yönetim sistemleri arasındaki iletişim için kullanılır. Open Charge Alliance, protokolün temel kapsamını bu cihaz–yönetim sistemi ilişkisi üzerinden tanımlar.
Bu ayrım, eBattery’nin teknik mimarisini anlamak açısından önemlidir:
Cihaz ve işletme katmanında istasyonun yönetim sistemiyle iletişimi yer alır.
Ağlar arası hizmet katmanında kullanıcı erişimi, tarifeler ve oturum bilgilerinin paylaşılması bulunur.
Ödeme katmanında finansal işlemler ilgili ödeme altyapısı üzerinden yürütülür.
Üçüncü taraf istasyonlarda eBattery çoğunlukla operatörün hizmet arayüzüyle çalışır. Kendi işletme altyapısında ise cihazların yönetim sistemine bağlanması daha doğrudan bir sorumluluk alanı oluşturur.
Bu katmanlı yapı, cihaz iletişimiyle kullanıcı ödemesinin ayrı gerekliliklerini korurken uçtan uca hizmet deneyiminin kurulmasını sağlar.
7.3.5 Entegrasyon kapsamının kullanıcıya yansıtılması
Bir istasyonda kullanılabilen özellikler uygulamada açıkça gösterilir. Keşif, canlı durum, şarj başlatma ve ödeme işlevleri aynı kapsamda bulunmak zorunda değildir.
| Entegrasyon kapsamı | Kullanıcıya sunulabilecek işlev |
|---|---|
| Temel istasyon bilgisi | Konum, operatör ve teknik özelliklerin incelenmesi |
| Canlı durum bağlantısı | Desteklenen şarj noktalarının güncel durumunun görülmesi |
| Oturum bağlantısı | Desteklenen başlatma, durdurma ve oturum takibi |
| Ödeme ve mali kayıt bağlantısı | Uygulama içi ödeme, işlem özeti ve ilgili belgelere erişim |
Bu kapsamlar, harita ve istasyon detayında tutarlı şekilde kullanılır. Kullanıcı bir istasyonu seçtiğinde hangi işlemleri eBattery üzerinden tamamlayabileceğini baştan bilir.
Ağın gelişimi değerlendirilirken de keşfedilebilir istasyon sayısı, canlı veri alınabilen noktalar ve uygulama içi işlem yapılabilen noktalar ayrı göstergelerle takip edilir. Böylece ağın büyüklüğüyle hizmet derinliği birlikte ölçülebilir.
7.3.6 İşlem güvenilirliği ve mutabakat
Operatör ve ödeme sistemleri farklı zamanlarda yanıt verebilir. Aynı bildirim tekrar ulaşabilir veya bir güncelleme beklenenden geç gelebilir.
eBattery’nin entegrasyon tasarımı, aynı işlemden birden fazla şarj talebi veya tahsilat oluşmasını önleyecek işlem kimlikleri ve tekrar kontrolü üzerine kurulur. Kullanıcının bağlantı sorunu nedeniyle düğmeye yeniden basması, bağımsız bir mali işlem gibi değerlendirilmez.
Oturum kaydı, ücret hesabı ve ödeme sonucu düzenli olarak karşılaştırılır. Enerji miktarıyla ücretin, indirimle tahsilatın ve iade hareketiyle ilk işlemin birbiriyle tutarlı olması sağlanır.
Düzeltmeler de izlenebilir kayıtlarla yapılır. OCPI’nin CDR yaklaşımında, daha önce gönderilmiş bir kaydın düzeltilmesi için ilgili kayda bağlı alacak/düzeltme kayıtları kullanılır. Bu yaklaşım, önceki işlemin izini koruyarak değişikliğin açıklanmasına yardımcı olur.
7.4 Geçmiş ve Harcama Takibi
7.4.1 Kullanıcının şarj geçmişini ortak bir alanda toplamak
Şarj geçmişi, tamamlanan oturumların kullanıcının hesabında düzenli biçimde görülmesini sağlar. Kullanıcı, eBattery üzerinden gerçekleştirdiği işlemleri tarih, istasyon ve ödeme durumuyla birlikte inceleyebilir.
Geçmiş ekranı, günlük kullanım sorularına cevap verecek şekilde düzenlenir: Hangi istasyonda şarj yapıldı, ne kadar enerji alındı, ne kadar ödendi ve ilgili belgeye nasıl ulaşılır?
Her oturumun detayında, veri kapsamına göre şu alanlar bulunur:
| Kayıt alanı | İçerik |
|---|---|
| İşlem tarihi | Oturumun başlangıç ve bitiş zamanı |
| İstasyon ve operatör | Hizmetin alındığı yer ve işletmeci |
| Ünite veya soket | Kullanılan fiziksel şarj noktası |
| Enerji miktarı | Oturum kaydında ölçülen enerji |
| Süre bilgisi | İletilen kapsamda şarj ve diğer kullanım süreleri |
| Ücret dökümü | Enerji bedeli ve uygulanabilir diğer kalemler |
| Kullanılan avantaj | Şarj Kredisi veya kampanya katkısı |
| Ödeme bilgisi | Yöntem, para birimi ve işlem durumu |
| Belge ve referanslar | Ulaşılabilir ödeme belgesi, fatura ve destek referansı |
Başarısız, iptal edilmiş veya incelemesi süren işlemler de kendi durumlarıyla görüntülenir. Bunlar, tamamlanmış şarj harcamasına otomatik olarak dahil edilmez.
7.4.2 Hizmet bedeli, kullanıcının ödemesi ve iadeler
Harcama takibi, farklı mali değerleri açık biçimde ayırır.
Bir oturumun hizmet bedeli, kullanılan Şarj Kredisi ve karttan tahsil edilen tutar farklı bilgiler verir. Kullanıcı, aldığı hizmetin toplam değerini ve kendi ödeme yönteminden çıkan tutarı birlikte görebilir.
Önceki açıklayıcı örnekte hizmet bedeli 360 TL, Şarj Kredisi avantajı 60 TL ve kart tahsilatı 300 TL’dir. Aylık raporda bu değerler kendi başlıklarında toplanır.
Aynı işlem için ayrılmış ön provizyon, harcamaya ikinci kez eklenmez. İade edilen tutarlar da ilgili ilk işlemle ilişkilendirilir. Böylece kullanıcı toplam tahsilatı, iadeleri ve net ödemesini ayırt edebilir.
Kısmi ödeme ve sadakat avantajının birlikte kullanıldığı bir işlemde düzeltme gerekirse, hangi kısmın ödeme yöntemine ve hangi kısmın kullanım hakkına ait olduğu korunur. Kullanılmamış veya geri tanımlanan sadakat avantajı, karttan tahsil edilmiş para gibi değerlendirilmez.
7.4.3 Dönemsel özetler ve karşılaştırmalar
Kullanıcı, şarj geçmişini belirli dönemler ve operatörler üzerinden inceleyebilir. Uygun veri bulunduğunda araç bazında değerlendirme de yapılabilir.
Dönemsel özetler şu göstergeleri kapsar:
Tamamlanan şarj oturumu sayısı.
Kayıtlı oturumlarda alınan toplam enerji.
Toplam hizmet bedeli.
Kullanılan Şarj Kredisi ve kampanya avantajları.
Net ödeme tutarı.
Operatör ve istasyon bazında harcama dağılımı.
AC ve DC oturumlarının dağılımı.
Enerji başına maliyet gösterilirken hesaplamanın kapsamı belirtilir. Toplam hizmet bedelinin toplam enerjiye bölünmesi, varsa ek ücretleri de içeren bir oturum maliyeti göstergesi oluşturur. Bu değer, istasyonun yalnızca enerji tarifesiyle aynı anlama gelmeyebilir.
Benzer şekilde indirim sonrası net ödemenin enerjiye bölünmesi, kullanıcının fiilen karşıladığı maliyeti gösterir. İki hesap farklı sorulara cevap verdiği için uygun başlıklarla sunulur.
eBattery dışında yapılan ve hesaba aktarılmamış işlemler, bu toplamların kapsamına dahil edilmez. Kullanıcıya gösterilen özet, hangi kayıtları içerdiğini anlaşılır kılar.
7.4.4 Belgelere erişim ve faturalandırma ilişkisi
Şarj özeti, ödeme belgesi ve fatura kullanıcı açısından birbiriyle bağlantılıdır; ancak farklı kayıtlar olabilir.
Uygulama, ilgili işlem için erişilebilen belgeleri oturumla ilişkilendirir. Faturayı düzenleyen taraf, hizmet modeline ve bulunduğu pazarın gerekliliklerine göre belirlenir. Belge entegrasyonu sağlanan işlemlerde kullanıcı ilgili faturaya veya belgeye geçmiş ekranından ulaşabilir.
Farklı operatörlerdeki işlemlerin aynı listede görünmesi, kullanıcının kayıtlarını takip etmesini kolaylaştırır. Mali belgelerin kapsamı ise ilgili hizmet ilişkisine göre korunur.
Kullanıcı, bir harcamayı incelemek istediğinde istasyon bilgisi, ödeme kaydı ve belge arasında yeniden arama yapmak zorunda kalmadan ilerleyebilir.
7.4.5 Destek ve işlem inceleme akışı
Her oturum, destek talebiyle ilişkilendirilebilecek bir işlem referansına sahip olacak şekilde tasarlanır.
Kullanıcı “Şarj başlamadı”, “Tutarı kontrol etmek istiyorum” veya “İade durumunu görmek istiyorum” gibi bir ihtiyaçla başvurduğunda, ilgili oturumu geçmişinden seçebilir. İstasyon, zaman, enerji ve ödeme kayıtlarının başvuruya bağlanması, sorunun değerlendirilmesini kolaylaştırır.
Destek sürecinde kullanıcıya anlaşılır durum bilgisi sunulur. İncelemenin operatör kaydı, ödeme sonucu veya belge eşleştirmesi üzerinden yürütüldüğü açıklanabilir.
İade başlatılmasıyla bankaya yansıması da kendi aşamalarıyla izlenir. Kullanıcıya yalnızca sonucun değil, devam eden sürecin de görünür olması sağlanır.
7.4.6 Harcama verisinin kullanıcı kontrolünde değer üretmesi
Şarj geçmişi, zaman içinde kullanıcının EV yaşamını daha iyi anlamasına yardımcı olur. Hangi istasyonların tercih edildiği, farklı operatörlerde oluşan maliyetler ve belirli yolculukların şarj giderleri somut kayıtlar üzerinden değerlendirilebilir.
Bu bilgiler, uygun kapsamda eBattery AI’ın verimlilik analizine de katkı sağlar. Ancak şarj sırasında satın alınan enerjiyle aynı dönemde sürüşte tüketilen enerji arasındaki fark korunur. Batarya seviyeleri ve ölçüm kapsamı bilinmeden kesin sürüş tüketimi sonucu çıkarılmaz.
Şarj kayıtları konum ve zaman bilgisi taşıdığı için erişim kontrolüyle yönetilir. Kullanıcının ödeme geçmişi, topluluk profili veya sosyal harita görünürlüğü üzerinden kendiliğinden paylaşılmaz. Destek ve işletme süreçlerinde erişim, ilgili görev için gereken kapsamla sınırlandırılır.
Kullanıcı, geçmişini inceleyerek sonraki yolculuklarında daha bilinçli seçimler yapabilir: alışık olduğu istasyonların maliyetini karşılaştırabilir, Şarj Kredisi’nin sağladığı faydayı görebilir ve araç kullanım bütçesini gerçekleşen işlemler üzerinden takip edebilir.
